Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Lublin

29 listopada 2017 r.
12:05

Tragiczny los Żydów w Lublinie. Pamiętnik Idy Gliksztejn

84 10 A A

Lublin robił wrażenie wielkiego mrowiska, w które ktoś kij wsadził. Wieści nieprawdopodobne, wieści przesadzone krążyły z ust do ust – tak rozpoczyna swoje wspomnienia z czasów II wojny światowej Ida Gliksztejn. W dziewięciu szkolnych zeszytach powstał pamiętnik, jedno z najważniejszych świadectw tragicznych losów lubelskich Żydów. Przejmujący tekst dostępny do tej pory naukowcom dziś ukazuje się w wersji książkowej

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

Gliksztejn to nazwisko po mężu, lublinianinie z ulicy Targowej 3, Mojżeszu Gliksztejnie. Alta Iska urodziła się w rodzinie państwa Chany Hindy z domu Fuks i Arona Icka Rapaporta.

Autorka niezwykłych zapisków przez wiele lat związana była z naszym miastem. Tu spędziła lata szkolne (mimo niechęci ojca, który uważał, że stają się „gojami” ona i jej siostry chodziły do świeckiej szkoły), tu wyszła za mąż. Urodziła Aleksandra Jehudę a później prześliczną dziewczynkę Ruth. Wspominała, że jej mąż był z córki bardzo dumny i wszystkim pokazywał dziecko. W rodzinnych archiwach zachowała się fotografia zrobiona w 1937 roku. Na schodach, tak by widać było niemowlaka, stoi spacerówka. Obok, poważny w nowym, zbyt obszernym płaszczu - brat.

Gdy w 1938 roku czytałam w gazetach o tym, że niemieccy Żydzi wysyłają okrętami swoje dzieci do Anglii, trudno mi było zrozumieć, jak można oddać własne dziecko w obce ręce, gdy nie ma nawet nadziei ujrzenia go kiedykolwiek. Życie mnie nauczyło, że i to zrozumiałam – napisze wiele lat później w szkolnym zeszycie w kratkę Ida.

W Lublinie rodzinę Gliksztejnów zastała II wojna światowa.

Od pierwszych dni okupacji ciągle widziano Niemców z aparatami fotograficznymi. Robili zdjęcia charakterystycznych typów żydowskich, żebraków w malowniczych łachmanach, zaułków getta i obrazków rodzajowych ulicy żydowskiej. Nie przypuszczali, że po kilku latach zdjęcia te znajdziemy w ich opuszczonych mieszkaniach i niejedno będzie służyło jako dowód rzeczowy przeciwko nim. Jakże dokuczliwe były te ciągłe wizyty niemieckie! Cały dzień żyło się w napięciu nerwowym, każdy dzwonek u drzwi budził lęk. (...)

Mieszkałam w dzielnicy, gdzie panował względny spokój. Mimo to nieraz musiałam mobilizować wszystkie swe siły, aby znieść takie odwiedziny.

Ida z rodziną mieszkała przy ówczesnej ulicy Wyszyńskiego, dziś Niecałej. Najpierw pod 12 a później pod 20. Tak opisuje jedną z wielu rewizji jakie przeżyła ona i jej bliscy.

Rewizja trwała cały dzień, w całej kamienicy. Wszystkim kobietom kazali się rozebrać do naga. Nie szczędzili drwin i dowcipnych uwag. Wtedy wyszła ustawa, że Żyd może mieć tylko 2 tysiące zł w domu, resztę trzeba oddać na sperrkonto. Był to doskonały pretekst do rabowania pieniędzy. (...)

Ludzie nie rozbierali się miesiącami do snu, bo obławy nocne odbywały się coraz częściej. W każdym domu były schowki. Ludzie prześcigali się w pomysłach, budowano sztuczne piece (wewnątrz puste), podwójne szafy, podwójne ściany. W każdym domu była warta, która miała ostrzegać wszystkich gdy zacznie się obława.

Pozornie chłodna narracja zebrana w dziesięć rozdziałów powstała na 224 stronach. Jak tłumaczy Adam Kopciowski w treści pamiętnika jak i w pozostałej spuściźnie Idy Gliksztejn nie ma wskazówek dotyczących okoliczności powstania rękopisu. Nie wiemy jakie intencje miała autorka. Nie wiadomo kiedy zaczęła pisać. Rękopis nie ma daty i miejsca powstania.

Na ostatniej stronie okładki ósmego zeszytu jest zapis „Zeszyt do śpiewu. Krzeszowiec Teresa, kl. IV”, co jak pisze Kopciowski sugeruje, że Gliksztejn wykorzystała szkolny zeszyt córki. Krótszy odpis pamiętnika nosi adnotację: spisała Ida Gliksztejn, Bytom 1947.

Krzeszowiec to jedna z tożsamości Idy. Przetrwała okupację posługując się fałszywymi dokumentami i dzięki pomocy Polaków, którzy pomogli jej ukrywać się w jednym z domów na Sławinku. Wówczas wsi oddalonej o kilkanaście kilometrów od miasta. Mąż i syn trafili na Majdanek. Ruth jako Tereska znająca pacierz i nosząca medalik, choć zdarzyło jej się uklęknąć tyłem do ołtarza - przeżyła razem z matką.

W pamiętniku znajdujemy relacje z dni i nocy w obu lubelskich gettach. Obszerne są wspomnienia z tego na Majdanie Tatarskim.

Trzeba by o wiele lepszego niż moje pióra, by opisać nasze życie w „Musterghetto” , jak Niemcy je nazywali. Część osady, którą myśmy zajęli, mogła podobno pomieścić do 2 tysięcy osób. Posiadaczy „jotów” (imiennych legitymacji z narysowaną gwiazdą Dawida i literą „J” uprawniających do życia. Miały je nawet niemowlęta) były 4 tysiące, a nieuprawnionych do osiedlenia drugie tyle. Ludzie na Majdanie Tatarskim zajęli wszystkie strychy, piwniczki, komórki, chlewki, drwalki, a mimo to wielu nocowało pod gołym niebem. Całe rodziny leżały na tobołach na podwórzach, stawiano prowizoryczne piecyki, by ugotować trochę strawy dla dzieci. 

Wielu mężczyzn nocowało w mieście w swoich warsztatach pracy, bo ciasnota na Majdanie była straszna.
Nasze dzieci bawiły się wówczas tylko w łapanki i w wysiedlanie. Jeden chłopczyk był Sturmem (Harry Georg Sturm, członek ss, członek sztabu akcji „Reinhardt” – red.), drugi Kalichem (Erich Kalich, jeden z lubelskich gestapowców), reszta to byli Żydzi i ukrywali się we wszystkich zakamarkach, a „Niemcy” ich szukali i wyciągali okładając kijem. (...)

2 września 1942 nadeszła czarna godzina, której z drżeniem oczekiwaliśmy. Znów o świcie zostało otoczone getto i wszyscy musieli się zebrać na placu. Co robić? Wyjść, czy ukryć się? Każda chwila zmieniała zamiar, właściwie impuls.

Matkę, siostrę i dwoje naszych dzieci ukryliśmy w komórce zastawionej kredensem. Niemowlę, sierotę po bracie, zostawiliśmy w pokoju na łóżku, bo mogłoby płaczem zdradzić kryjówkę, a ja mężem wyszliśmy na plac, bo mieliśmy wszystkie papiery w porządku… (...)

Jedna młoda kobieta z dzieckiem na ręku dała Ukraińcowi zegarek, by pozwolił jej uciec przez druty. Zgodził się, zegarek wziął i gdy się oddaliła, strzelił za nią, bo nadszedł kolega, który mógł go ewentualnie zdradzić, jedna kula zabiła matkę i dziecko. (...)

Więźniów Majdanka mieliśmy ustawicznie przed oczyma jak groźne memento. Spotykaliśmy ich w drodze do miasta, widzieliśmy ciągle jak ich oddziały prowadzono w różne strony do pracy. Poprzez druty widzieliśmy partie Żydów prowadzonych na Majdanek. Biała wstęga zapylonego gościńca, po niej jak czarna gąsienica, grupa ludzi w długich chałatach, zrezygnowana milcząca. Po bokach zielone mundury niemieckie, a nad tym jasne obojętnie niebo.

Mówiło się już wtedy o paleniu ciał ludzkich w krematorium. Gdy na Zielone Święta (Święto Szawuot) ludzie piekli serniki, postało powiedzenie: na Majdanie wsuwa się do pieca serniki, a na Majdanku – ludzi.

Czytelnik, który przetrwa wraz z narratorką od września 1939 do stycznia 1943, a później do wyzwolenia jest zszokowany jak ona gdy słyszała Polaków wołających do tych, którzy ocaleli: Jeszcze żyjesz parchu? Więc Hitler nie wybił ich wszystkich?

Zwłaszcza, że opowieść o przeżytej tragedii nie jest afektowana. Czasami wręcz brzmi jak zapis cudzych, dalekich wspomnień.

Wiosną 1945 roku Gliksztejn/Krzeszowiec wyjechała z Lublina. Najpierw do Warszawy, później Bytomia. W Bytomiu wyszła za mąż, owdowiała i urodziła córkę. W Izraelu gdzie trafiła z córkami na stałe w 1957 roku założyła rodzinę po raz trzeci. Zmarła w 1997 roku. Miała 92, 88 albo 87 lat. Bo nie ma pewnej daty jej urodzenia. Agnieszka Dybek

„Pamiętnik z czasów wojny”

Zapiski Idy (Alta Iski) Rapaport-Gliksztejn-Weber-Jarkoni ukazują się nakładem Ośrodka Brama Grodzka -Teatr NN. Dziś o godz. 18.30 przy ul. Grodzkiej 21 promocja książki. Spotkanie będzie z udziałem dr hab. Adama Kopciowskiego (Zakład Kultury i Historii Żydów UMCS) i mgr Jakuba Chmielewskiego (Państwowe Muzeum na Majdanku).

Czytaj więcej o:

Komentarze 10

Najlepsze · Najnowsze
Avatar
kimać / 23 stycznia 2018 o 21:09
przynudzają tymi żydami niemiłosiernie,te ścierwa mają w tym swój cel ,pewnie niedługo sie dowiemy ile mamy im zapłacić za niemiecką wojnę
Avatar
Tom2 / 1 grudnia 2017 o 14:23
Ludzie czy was pogieło. Człowiek człowiekowi zgotował tak  okrutny los  wy co????? A może jej nie było, a czemu nikt nie pomógł. Napiszcie jeszcze , że nic na ten temat na fejsie nie było
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 16:45
Miała 92 , 88 , 87 lat ? . A czy ona naprawdę żyła ? Może to twór literacki ?
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 14:25
Czy możemy zrobić tydzień bez art. o żydach? Please.
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 14:01
och co za szkoda że losem tych biednych ludzi nie zainteresowali się ich bracia w wierze z bogatszych stron świata..... nieprawdaż...???????? mimo tego iż znali raport rotmistrza Pileckiego i przekaz niejakiego pana Karskiego...... ???????? dziwnie, nie sądzicie?????????? nie było im żal swoich ziomków????? a może było im to na rękę...????????? zapytajcie Sanchedryn...
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 13:28
Mośki cały czas górą. A kto opisze los dzieci Zamojszczyzny wywiezionych przez Szkopów do Niemiec w czasie okupowania Polski. Czy Polacy nie mieli gehenny z łap hitlerowców jak nasi i inni???jak nasi
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 13:17
I ani słowa o nazistach.
Avatar
NIEANTYPIS / 29 listopada 2017 o 13:12
Kiedy zaczniecie ludzie głosić słowo swojego PANA ???? Wybacz i ulituj sięnad losem człowieka !!!! Zrób wszystko aby śmierć Jezusa nie poszła na marne. 2000 lat nie potraficie zrozumieć przesłania !!! A nawet jak niie chcecie tego zrozumieć to zamilczcie, bowiem czas złych ludzi dobiega końca
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 12:43
Znowu żydzi? A kiedy zaczniecie pisać o tragicznych losach chrześcijan w Lublinie??
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 12:09
żydzi tzw hazarzy mordowali slowian np w NKWD bylo ich ponad 60 proc
Avatar
kimać / 23 stycznia 2018 o 21:09
przynudzają tymi żydami niemiłosiernie,te ścierwa mają w tym swój cel ,pewnie niedługo sie dowiemy ile mamy im zapłacić za niemiecką wojnę
Avatar
Tom2 / 1 grudnia 2017 o 14:23
Ludzie czy was pogieło. Człowiek człowiekowi zgotował tak  okrutny los  wy co????? A może jej nie było, a czemu nikt nie pomógł. Napiszcie jeszcze , że nic na ten temat na fejsie nie było
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 16:45
Miała 92 , 88 , 87 lat ? . A czy ona naprawdę żyła ? Może to twór literacki ?
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 14:25
Czy możemy zrobić tydzień bez art. o żydach? Please.
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 14:01
och co za szkoda że losem tych biednych ludzi nie zainteresowali się ich bracia w wierze z bogatszych stron świata..... nieprawdaż...???????? mimo tego iż znali raport rotmistrza Pileckiego i przekaz niejakiego pana Karskiego...... ???????? dziwnie, nie sądzicie?????????? nie było im żal swoich ziomków????? a może było im to na rękę...????????? zapytajcie Sanchedryn...
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 13:28
Mośki cały czas górą. A kto opisze los dzieci Zamojszczyzny wywiezionych przez Szkopów do Niemiec w czasie okupowania Polski. Czy Polacy nie mieli gehenny z łap hitlerowców jak nasi i inni???jak nasi
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 13:17
I ani słowa o nazistach.
Avatar
NIEANTYPIS / 29 listopada 2017 o 13:12
Kiedy zaczniecie ludzie głosić słowo swojego PANA ???? Wybacz i ulituj sięnad losem człowieka !!!! Zrób wszystko aby śmierć Jezusa nie poszła na marne. 2000 lat nie potraficie zrozumieć przesłania !!! A nawet jak niie chcecie tego zrozumieć to zamilczcie, bowiem czas złych ludzi dobiega końca
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 12:43
Znowu żydzi? A kiedy zaczniecie pisać o tragicznych losach chrześcijan w Lublinie??
Avatar
Gość / 29 listopada 2017 o 12:09
żydzi tzw hazarzy mordowali slowian np w NKWD bylo ich ponad 60 proc
Zobacz wszystkie komentarze 10

Skomentuj

Zaznacz "Nie jestem robotem", by dodać komentarz:
Twój komentarz został dodany

Pozostałe informacje

Orlęta Spomlek kontra Podlasie. Kto się przełamie?

Orlęta Spomlek kontra Podlasie. Kto się przełamie? 0 0

Najbliższy weekend upłynie kibicom z województwa lubelskiego pod znakiem derbów. W Chełmie gra Motor, a w Radzyniu Podlaskim zmierzą się tamtejsze Orlęta Spomlek i Podlasie (godz. 17). Punktów niby bardziej potrzebują podopieczni Tomasza Złomańczuka jednak gospodarze też mają o co grać

Kiedy skończy się przebudowa deptaka w Lublinie? Miasto ustaliło nowy termin zakończenia prac

Kiedy skończy się przebudowa deptaka w Lublinie? Miasto ustaliło nowy termin zakończenia prac 0 4

Po niedzieli zacznie się układanie kamiennych płyt na odnawianym deptaku. Najpierw pojawią się między ul. Kapucyńską i Staszica. Na całej długości powinny być ułożone do końca czerwca. Taki jest nowy termin ustalony przez miasto z wykonawcą prac, które miały się zakończyć do połowy maja

Czwartek na KULturaliach w Lublinie [zdjęcia]
galeria

Czwartek na KULturaliach w Lublinie [zdjęcia] 0 0

W Lublinie trwają KULturalia. Koncerty odbywają się na pl. Teatralnym przed CSK. Wczoraj wystąpili Vestige, Lilly Hates Roses, Ted Nemeth, Smolik // Kev Fox i Krzysztof Zalewski. Dzisiaj odbędą się koncerty zespołów Pasażer, Kamp!, Myslovitz, The Dumplings i Voo Voo

Goły mężczyzna na schodach i awantura domowa

Goły mężczyzna na schodach i awantura domowa 0 0

Do zrozumienia tej porannej przygody jaka wydarzyła się w jednym z bloków, potrzebna jest wiedza o zasadach dystrybucji mleka w czasach PRL i działaniu zamków zatrzaskowych w drzwiach

Lublin: Wojska Obrony Terytorialnej złożą przysięgę na pl. Zamkowym. Będzie też piknik

Lublin: Wojska Obrony Terytorialnej złożą przysięgę na pl. Zamkowym. Będzie też piknik 0 1

Żołnierze 2 Lubelskiej Brygady Obrony Terytorialnej im. mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora” złożą przysięgę w najbliższą niedzielę o godz. 14. na placu Zamkowym w Lublinie. Uroczystość będzie połączona ze świętem lubelskiej brygady. Po ceremonii zaplanowano piknik rodzinny.

Premiera "Hana Solo"! Repertuar kin i teatrów w weekend w Lublinie i regionie (25-27.05)
25 maja 2018, 9:00

Premiera "Hana Solo"! Repertuar kin i teatrów w weekend w Lublinie i regionie (25-27.05) 0 0

Co Gdzie Kiedy. To jedna z najgorętszych premier tego roku. Na ekrany lubelskich kin wkracza kolejna odsłona sagi Gwiezdnych Wojen - Han Solo, przedstawiająca młodzieńcze losy słynnego przemytnika. To jednak nie jedyna ciekawa premiera filmowa nadchodzącego weekendu. Ponadto lubelskie placówki oferują interesujące koncerty i spektakle. Sprawdź weekendowy repertuar kin i teatrów z Lublina oraz regionu.

Sondaż wyborczy w Lublinie, Chełmie i Zamościu. Kto ma szanse na fotel prezydenta?

Sondaż wyborczy w Lublinie, Chełmie i Zamościu. Kto ma szanse na fotel prezydenta? 0 8

W Lublinie Krzysztof Żuk, w Chełmie Agata Fisz, a w Zamościu Andrzej Wnuk mają największe szanse na zwycięstwo w zbliżających się wyborach samorządowych

Osak ograł Sawczuka na otwarcie sezonu

Osak ograł Sawczuka na otwarcie sezonu 0 0

TENIS ZIEMNY Na kortach MOSiR w Parczewie odbył się otwarty turniej na otwarcie sezonu

Przebudowa Al. Racławickich w Lublinie. Na nową drogę trzeba jeszcze poczekać

Przebudowa Al. Racławickich w Lublinie. Na nową drogę trzeba jeszcze poczekać 2 14

Nie będzie tego lata utrudnień spowodowanych przebudową Al. Racławickich i ul. Lipowej. Roboty nie zaczną się wcześniej niż pod koniec roku. Dotąd nie ogłoszono nawet przetargu, który wyłoni wykonawcę prac, a sam przetarg może potrwać wiele miesięcy

Kłótnia o sprzedaż alkoholu przy kościołach. "To jest igranie z Bogiem"

Kłótnia o sprzedaż alkoholu przy kościołach. "To jest igranie z Bogiem" 3 26

To jest igranie z panem Bogiem. To komentarz jednego z kraśnickich radnych odnośnie odległości, w jakiej mają być usytuowane punkty sprzedaży i podawania alkoholu od kościołów. W Kraśniku odległość ta musi być co najmniej 20-metrowa. Dyskusja w temacie sprzedaży alkoholu w mieście i ewentualnego nocnego ograniczenia tej sprzedaży była burzliwa. Ostatecznie żadne decyzje nie zapadły. 

Będzie al. Tadeusza Mazowieckiego w Lublinie. Radna PiS: Stalinowiec, agent

Będzie al. Tadeusza Mazowieckiego w Lublinie. Radna PiS: Stalinowiec, agent 106 61

Nowa droga na przedłużeniu ul. Bohaterów Monte Cassino otrzyma imię Tadeusza Mazowieckiego. W Lublinie będzie też skwer Władysława Bartoszewskiego

Jan Gilas. Bohater doczekał się ulicy w Lublinie
galeria

Jan Gilas. Bohater doczekał się ulicy w Lublinie 0 3

Był 9 września 1939 r., gdy na Lublin posypały się niemieckie bomby, jedna z nich wpadła do Ratusza i nie wybuchła. Ratuszowy woźny wyniósł ją z budynku i zmarł z wysiłku przed schodami. Jego imię nosi od wczoraj uliczka stykająca się z deptakiem. Tabliczkę z nazwą odsłaniała wzruszona rodzina

Pomnik Lecha i Marii Kaczyńskich powstanie w Lublinie. Radni podjęli decyzję
galeria
film

Pomnik Lecha i Marii Kaczyńskich powstanie w Lublinie. Radni podjęli decyzję 420 37

Jest zgoda na pomnik Lecha i Marii Kaczyńskich obok Centrum Kultury. Na jego budowę zgodziła się dziś Rada Miasta. Nie pozwoliła jednak, by wykonać go według wizji radnej PiS, Małgorzaty Suchanowskiej. Większość rady zdecydowała, że projekt będzie wybrany w konkursie. Nalegali na to radni Wspólnego Lublina

Nawet 53 tys. zł miesięcznie. Ekstra zarobki radnych w państwowych spółkach
galeria

Nawet 53 tys. zł miesięcznie. Ekstra zarobki radnych w państwowych spółkach 21 18

Od 36 do 53 tys. złotych miesięcznie – tyle średnio zarabiali w państwowych spółkach trzej radni wojewódzcy PiS. Chodzi o Andrzeja Pruszkowskiego, Jana Franię i Grzegorza Muszyńskiego. Tak wynika z ich oświadczeń majątkowych za 2017 rok.

Sprawdź co powinna robić przed snem kobieta
wiersze między newsami

Sprawdź co powinna robić przed snem kobieta 0 1

Lektura obowiązkowa dla feministek. W końcu ktoś wyliczył, jakie obowiązki mają gospodynie domowe i określił miejsce poezji w ich życiu

ALARM24

Widzisz wypadek? Jesteś świadkiem niecodziennego zdarzenia?
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

Kliknij i dodaj swojego newsa!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium
Uwaga czytelniku!
Nie teraz Przeczytaj i wyraź zgodę

Informujemy, że w dniu 25 maja 2018 r. na terenie całej Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, wejdzie w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie ochrony danych osobowych. W związku z tym chcielibyśmy Ci przekazać kilka informacji na temat zasad przetwarzania Twoich danych osobowych.

Rozumiem

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.