Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Magazyn

28 maja 2016 r.
16:17

Pan Antoni kupił synagogę, chce otworzyć izbę pamięci. "To zupełny ewenement"

1 9 A A
Antoni Wieczorkiewicz zaprasza do zwiedzania synagogi
Antoni Wieczorkiewicz zaprasza do zwiedzania synagogi

Antoni Wieczorkiewicz z Bychawy jest właścicielem synagogi. – To jest zupełny ewenement, że prywatna osoba kupiła bożnicę i strona żydowska dała zgodę na tę transakcję – przyznaje wojewódzki konserwator zabytków

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

– Kupiłem synagogę, bo jestem lokalnym patriotą. Mieszkam w Bychawie od urodzenia. Poza tym zawsze interesowała mnie historia – przyznaje Antoni Wieczorkiewicz, który w 2007 roku kupił bychawską bożnicę, a teraz chce stworzyć w tym miejscu izbę pamięci wielu narodów. – W tym też celu powołałem Fundację „Bychawa–Miasto Wielu Kultur” – dodaje.

– Zgodnie z religijnym prawem żydowskim, w budynku po byłej synagodze nie można urządzić np. ubojni lub łaźni – wyjaśnia Marcin Bartosiewicz z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. – Tym niemniej trzeba pamiętać, że o przeznaczeniu nieruchomości decyduje jej właściciel. Albo konserwator zabytków, gdy mamy do czynienia z budynkiem zabytkowym. Sacrum w judaizmie wiąże się z cmentarzami, nie z domami modlitwy.

– Pierwsze wspomnienia, jakie mam związane z tą synagogą, to lata 60. ubiegłego stulecia, kiedy mieściła się tutaj straż pożarna – mówi właściciel zabytku, który urodził się w 1944 roku. – O Żydach mieszkających w Bychawie opowiadał mi ojciec.

Historia

Pierwsze informacje o osadnictwie Żydów w Bychawie pochodzą z 1578 roku. Zaś znaczny rozwój gminy nastąpił w XIX wieku. W 1816 r. rzemieślnicy żydowscy zostali dopuszczeni do cechów miejskich. Pod koniec stulecia na 2235 mieszkańców Bychawy było 1790 Żydów. Natomiast tuż przed wybuchem II wojny światowej wśród ponad 3 tysięcy mieszkańców, ludność żydowska stanowiła ponad połowę.
Bożnicę w Bychawie – w miejsce wcześniejszej drewnianej – wzniesiono w 1810 roku. Spłonęła w 1876 roku podczas pożaru miasta. Jej odbudowa trwała do 1897 roku.

Synagoga zbudowana jest na planie prostokąta. Elewacje są podzielone pilastrami. Wnętrza – przedsionka i babińca – zostały przebudowane. W sali modlitw zachowała się murowana bima (podwyższenie), wewnątrz znajdował się stół służący do wykładania i czytania Tory. Ściany sali modlitw i bimę zdobi polichromia, m.in. z motywami zwierzęcymi i roślinnymi. Są też inskrypcje hebrajskie.
Poza synagogą i pobliskim kirkutem w mieście funkcjonowały też rytualne rzeźnie i mykwa (łaźnia). Obok synagogi mieścił się zaś przytułek dla starców i karłów.

– W czasie II wojny światowej Niemcy założyli tutaj getto, choć niektóre źródła temu zaprzeczają, ale ono funkcjonowało – mówi Maria Dębowczyk, wiceprezes Bychawskiego Towarzystwa Regionalnego. – Można je nazwać przejściowym. Przebywali w nim między innymi Żydzi z Krakowa. Później byli pędzeni na Majdanek, większość jednak trafiła do obozów w Sobiborze i Bełżcu.

Podczas II wojny światowej budynek synagogi został zdewastowany.

Ratowanie zabytku

– To jest zupełny ewenement, że prywatna osoba kupiła synagogę i że strona żydowska wyraziła zgodę na tę transakcję – podkreśla dr Dariusz Kopciowski, lubelski wojewódzki konserwator zabytków. – Kiedy pan Antoni Wieczorkiewicz przejmował zabytek, pokrycie dachowe było w ruinie. Płaty blachy stwarzały nawet zagrożenie dla przechodzących obok ludzi.

Nowy właściciel zdecydował się na remont więźby dachowej i pokrycia. Prace wykonał za własne pieniądze. Niestety, punktów odniesienia, poza analogiami z synagogami wybudowanymi w XIX wieku na ziemiach polskich, praktycznie nie było.

– Nie ma wiarygodnych przekazów ikonograficznych mówiących jak ten dach rzeczywiście wyglądał – przyznaje dr Kopciowski.

Na podstawie informacji zawartych m.in. w studium historyczno-urbanistycznym wykonanym w 1984 r. przez Pracownie Konserwacji Zabytków Oddział w Lublinie wynika, że dach synagogi w Bychawie był czterospadowy. Tak to zapamiętali mieszkańcy miasta. Dodatkowo w Księdze Pamięci Bychawy zamieszczono rysunek pokazujący w dużym uproszczeniu czterospadową formę dachu. Taki też został odtworzony.

Po zakończeniu II wojny światowej zmieniło się wnętrze bożnicy. – Pierwotnie nie było bram wjazdowych – opisuje dr Kopciowski. – Widać też, że kolumny bimy zostały przez kogoś „ociosane”.

Bramy wjazdowe powstały, kiedy w synagodze mieściła się remiza strażacka. Być może to wtedy zostały uszkodzone kolumny. W późniejszych latach – w końcu lat 60. XX w. – budynek przejęło Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej. Przedsionek i babiniec zostały zaadaptowane na biura. Zaś sala modlitw użytkowana była nadal jako garaż i magazyn. W 1992 roku PGK opuściło bożnicę, a nieruchomość przejął samorząd. W 2007 roku trafiła w ręce Antoniego Wieczorkiewicza.

Przyjeżdżają, oglądają, modlą się, robią zdjęcia

Na ścianach synagogi zachowały się cenne polichromie. To rzadkość, bo w województwie lubelskim, poza Bychawą, jedynie w trzech bożnicach można podziwiać malarstwo ścienne.

– Zanim jednak pochylą się na nimi konserwatorzy, należy zająć się m.in. stolarką okienną. Należałoby też wzmocnić ściany nośne i sklepienie, podbić fundamenty, przywrócić pierwotny układ elewacji. Wskazane byłoby również wykonanie izolacji fundamentów – pionowej i poziomej – wylicza lubelski wojewódzki konserwator zabytków.

Właściciel mnie ukrywa, że potrzeba na to dużo pieniędzy. – Jeśli ich nie zdobędę, to dalszych prac nie rozpocznę – przyznaje Wieczorkiewicz.

Możliwa jest jednak pomoc z funduszy unijnych lub z budżetu państwa. – Wnioski można składać zarówno w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jak też w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków – podpowiada dr Dariusz Kopciowski.

Tymczasem bożnicę można zwiedzać. Trzeba tylko umówić się z właścicielem. – W ciągu roku przyjeżdża około 30 wycieczek autokarowych z całego świata. I nie są to tylko Żydzi. Synagogę zwiedzają też pojedyncze osoby i wycieczki szkolne – mówi Wieczorkiewicz. – Przyjeżdżają, oglądają, modlą się, robią zdjęcia. Wychodząc dziękują za udostępnienie. I dziwią się, że taki zabytek jest w Bychawie.

Z tych wizyt są zdjęcia i wpisy do księgi pamiątkowej.

Pisząc artykuł korzystałam z publikacji Andrzeja Trzcińskiego „ Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie”, Lublin 1990.

Historyczne centrum miasta

Na Wydziale Architektury Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie powstaje praca magisterska pt. „Centrum historyczne miasta Bychawy, rewitalizacja obiektów zabytkowych”. – Praca dyplomowa, którą przygotowuje mój syn, obejmuje rewitalizację zabytkowej bożnicy, zaprojektowanie jej funkcji jako obiektu będącego świadectwem dawnej wielokulturowości miasta oraz zaprojektowanie jej otoczenia – uporządkowanie placu, na którym stoi, towarzyszących obiektów i budynków – wyjaśnia mgr inż. arch. Andrzej Skiba. – Zamierzeniem pracy jest wytyczenie kierunku działań dla przywrócenia bożnicy roli ośrodka kulturalnego tej części Bychawy. Termin obrony został wyznaczony na wiosnę przyszłego roku – dodaje Skiba.

Czytaj więcej o:

Komentarze 9

Najlepsze · Najnowsze
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 16:58
"zgodnie z religijnym prawem żydowskim" - myślałem, że w Polsce obowiązuje KK i KC, a nie "religijne prawo żydowskie".
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 11:45
styropianem obłoży ?
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 06:29
Jeżeli niewygodne straszenie sądem, czyżby jedyny sprawiedliwy A reszta to barany?
Avatar
Prawnik / 29 maja 2016 o 02:36
Wpis rozpoczynający się od PAN Antoni narusza dobre osobiste. Jest to przestępstwo. Publikowanie tego na forum jest rodzajem poplecznictwa. Jeżeli administrator forum nie usunie wpisu, bardzo chętnie pomogę Panu Antoniemu w poczynieniu stosownych kroków prawem przewidzianych.
Avatar
Mil / 28 maja 2016 o 22:31
Wśród komentatorów, jak zwykle, typowe Polaczki - dwóch wietrzy żydowski spisek a trzeci obraża.
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 21:01
PAN ANTONI od długich czasów ma konszachty z żydami. Jak powstal budynek banku i poczty ... Proszę pamiętać ze sa to dawne wlasnosci żydowskie. Tzw rudy wielokrotnie jak wiadomo robi przekręty i zatrudnia ludzi na czarno w swoich dzialnowciach wykupując polski majątek na żydowski użytek. Jest to tylko moja opinia ale prawnie trzeba być zabezpieczonym
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 20:39
Ciekawe czy starsi bracia w wierze wspomogą pana Antonego/.
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 16:50
Ewenement, czy raczej geszeft?
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 16:32
proponuję szalet miejski.
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 16:58
"zgodnie z religijnym prawem żydowskim" - myślałem, że w Polsce obowiązuje KK i KC, a nie "religijne prawo żydowskie".
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 11:45
styropianem obłoży ?
Avatar
Gość / 29 maja 2016 o 06:29
Jeżeli niewygodne straszenie sądem, czyżby jedyny sprawiedliwy A reszta to barany?
Avatar
Prawnik / 29 maja 2016 o 02:36
Wpis rozpoczynający się od PAN Antoni narusza dobre osobiste. Jest to przestępstwo. Publikowanie tego na forum jest rodzajem poplecznictwa. Jeżeli administrator forum nie usunie wpisu, bardzo chętnie pomogę Panu Antoniemu w poczynieniu stosownych kroków prawem przewidzianych.
Avatar
Mil / 28 maja 2016 o 22:31
Wśród komentatorów, jak zwykle, typowe Polaczki - dwóch wietrzy żydowski spisek a trzeci obraża.
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 21:01
PAN ANTONI od długich czasów ma konszachty z żydami. Jak powstal budynek banku i poczty ... Proszę pamiętać ze sa to dawne wlasnosci żydowskie. Tzw rudy wielokrotnie jak wiadomo robi przekręty i zatrudnia ludzi na czarno w swoich dzialnowciach wykupując polski majątek na żydowski użytek. Jest to tylko moja opinia ale prawnie trzeba być zabezpieczonym
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 20:39
Ciekawe czy starsi bracia w wierze wspomogą pana Antonego/.
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 16:50
Ewenement, czy raczej geszeft?
Avatar
Gość / 28 maja 2016 o 16:32
proponuję szalet miejski.
Zobacz wszystkie komentarze 9

Skomentuj

Zaznacz "Nie jestem robotem", by dodać komentarz:
Twój komentarz został dodany

Pozostałe informacje

Pierwsza strona Dziennika Wschodniego z 23 maja 2018 r.

Pierwsza strona Dziennika Wschodniego z 23 maja 2018 r. 0 0

Rząd obiecuje 22 nowe mosty. Jeden ma powstać w woj. lubelskim [lokalizacje]
galeria

Rząd obiecuje 22 nowe mosty. Jeden ma powstać w woj. lubelskim [lokalizacje] 9 10

W ciągu najbliższych lat zaproponujemy program budowy 22 mostów na Wiśle, Odrze, Bugu, Narwi, Pilicy, Warcie i w wielu miejscach Polski – poinformował we wtorek premier Mateusz Morawiecki. Znamy lokalizacje nowych mostów.

Puławy: Lista miejskich zadań do przeglądu

Puławy: Lista miejskich zadań do przeglądu 3 0

Puławscy radni w czwartek przyjmą raport o wykonaniu Programu Zamierzeń Inwestycyjnych. To dokument mówiący o tym, które z dziesiątek zaplanowanych zadań zostały już wykonane, a na które nadal czekamy. Wśród tych ostatnich jest m.in. przedłużenie ul. Powiśle, czy montaż windy w ratuszu.

Przemytnicy stracili 475 podrabianych kurtek. Ale ubrania się nie zmarnują

Przemytnicy stracili 475 podrabianych kurtek. Ale ubrania się nie zmarnują 21 1

Podrobione kurtki trafią do podopiecznych lubelskiego Polskiego Czerwonego Krzyża. Celnicy z Małaszewicz odebrali je przemytnikom.

Lublin: Skradziono wózek inwalidzki, rodzina prosi o pomoc

Lublin: Skradziono wózek inwalidzki, rodzina prosi o pomoc 33 2

Elektryczny wózek inwalidzki został skradziony z klatki bloku przy ul. Skautów w Lublinie.

Karczemna awantura, szarpanie i wyzwiska na przyjęciu komunijnym. O co poszło?
galeria
film

Karczemna awantura, szarpanie i wyzwiska na przyjęciu komunijnym. O co poszło? 67 12

Poszło o rosół, który ponoć miał być nieświeży. Do tego nie wszyscy mieli dostać drugie danie. Przyjęcie komunijne w restauracji „Krokus” w Chełmie zakończyło się karczemną awanturą, szarpaniem i wyzwiskami. Sprawą zajęła się policja i prokuratura.

Burze w woj. lubelskim: Spadł grad, wiele interwencji strażaków

Burze w woj. lubelskim: Spadł grad, wiele interwencji strażaków 32 2

Strażacy kilkanaście razy interweniowali po burzach, które przechodzą nad woj. lubelskim.

Lublin: Wystawa Grupy Twórczej w Galerii w Pasażu
25 maja 2018, 17:00

Lublin: Wystawa Grupy Twórczej w Galerii w Pasażu 1 0

Co Gdzie Kiedy. W piątek, 25 maja o godz. 17 w Galerii w Pasażu (Pracownie Kultury Tatary, ul. Hutnicza 28A) odbędzie się wernisaż wystawy malarstwa Grupy Twórczej pod tytułem Pasja tworzenia.

Mieszkanie Plus w Lubelskiem: Premier wręczy klucze. Dlaczego niektórzy lokatorzy rezygnują?
galeria

Mieszkanie Plus w Lubelskiem: Premier wręczy klucze. Dlaczego niektórzy lokatorzy rezygnują? 50 13

W sobotę pierwsi lokatorzy dostaną klucze do Mieszkań Plus. A wręczać je będzie premier Mateusz Morawiecki. Tyle że lokale są w stanie deweloperskim i trzeba jeszcze grubych tysięcy, żeby w nich zamieszkać.

POP Arena: Alvaro Soler i Alphaville w Lublinie. Bilety na koncert już w sprzedaży
galeria
film

POP Arena: Alvaro Soler i Alphaville w Lublinie. Bilety na koncert już w sprzedaży 45 0

Dziś zaczęła się sprzedaż biletów na koncert POP Arena, którego główną gwiazdą będzie Alvaro Soler, przed którym wystąpi grupa Alphaville.

Azoty po raz szósty zagrają o brązowy medal

Azoty po raz szósty zagrają o brązowy medal 5 0

PGNIG SUPERLIGA PIŁKARZY RĘCZNYCH Po raz szósty w historii Azoty Puławy zagrają o trzecie miejsce mistrzostw Polski. Zmierzą się z rewelacyjną Gwardią Opole

Finałowy koncert XXII Forum Lutosławskiego
25 maja 2018, 19:00

Finałowy koncert XXII Forum Lutosławskiego 1 0

Co Gdzie Kiedy. Filharmonia Lubelska (ul. Curie-Skłodowskiej 5) zaprasza na finałowy koncert 22. edycji Forum Lutosławskiego MOST. W piątek, 25 maja o godz. 19 na scenie Filharmonii wystąpią Robert Kabara, Kamil Tomanek i Aleksandra Ohar.

Główna wygrana w Ekstra Pensji (losowanie 21.05.2018). 5000 zł miesięcznie przez 20 lat

Główna wygrana w Ekstra Pensji (losowanie 21.05.2018). 5000 zł miesięcznie przez 20 lat 0 0

Poniedziałkowe losowanie (21.05.2018) Ekstra Pensji okazało się szczęśliwe dla osoby, która kupiła zakład tej gry w punkcie LOTTO przy ulicy Kopernika 4 w Pucku (woj. pomorskie).

Pociągiem z Lublina nad popularne jezioro. Nowość w rozkładzie na wakacje
galeria
film

Pociągiem z Lublina nad popularne jezioro. Nowość w rozkładzie na wakacje 413 13

24 czerwca uruchomione ma być niedzielne połączenie kolejowe z Lublina do Włodawy przez Okuninkę. Pociąg ma kursować do ostatniej niedzieli sierpnia włącznie.

W sobotę derby Chełmianka - Motor. Bilet lepiej kupić wcześniej

W sobotę derby Chełmianka - Motor. Bilet lepiej kupić wcześniej 8 12

Końcówka sezonu zapowiada się niezwykle ciekawie. W walce o awans faworytami są: Resovia, KSZO i Motor. Temu tercetowi szyki może jeszcze pokrzyżować Chełmianka. Biało-zieloni w najbliższą sobotę zmierzą się w derbach z lubelskim klubem. Gospodarze spodziewają się tłumów na meczu, dlatego apelują o wcześniejszy zakup biletu

ALARM24

Widzisz wypadek? Jesteś świadkiem niecodziennego zdarzenia?
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

Kliknij i dodaj swojego newsa!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium
Uwaga czytelniku!
Nie teraz Przeczytaj i wyraź zgodę

Informujemy, że w dniu 25 maja 2018 r. na terenie całej Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, wejdzie w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie ochrony danych osobowych. W związku z tym chcielibyśmy Ci przekazać kilka informacji na temat zasad przetwarzania Twoich danych osobowych.

Rozumiem

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.