Ismena Cieśla
W połowie maja do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie zgłosiła się przewodniczka turystyczna z Kazimierza Dolnego Elżbieta Skoczylas. Podczas pobytu na Górze Trzech Krzyży zauważyła fragmenty kości wystające z ziemi.
O znalezisku powiadomiono policję, która zabezpieczyła ludzką czaszkę i przekazała ją do badań w Zakładzie Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Oględziny przeprowadzone przez archeologów potwierdziły, że szczątki pochodzą ze zniszczonego pochówku, odsłoniętego przez postępującą erozję lessowego wzgórza.
Odkryto dwa dziecięce groby
Na zlecenie Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków interwencyjne badania wykopaliskowe przeprowadzili archeolodzy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN pod kierunkiem dr. Łukasza Miechowicza.
W wykopie wykonanym w miejscu odnalezienia czaszki odkryto dwa groby dzieci.
Pierwszy należał do niemowlęcia o długości około 50 cm. Dziecko zostało pochowane na plecach, z podkurczonymi nogami, zgodnie z chrześcijańskim obrządkiem – na osi wschód–zachód. Przy szczątkach nie znaleziono żadnych przedmiotów.
Drugi grób krył szczątki około trzyletniego dziecka. Badania medycyny sądowej potwierdziły wiek zmarłego. W jamie grobowej archeolodzy odnaleźli pozostałości drewnianej trumny w postaci siedmiu żelaznych gwoździ. W miejscu, z którego wcześniej policja zabezpieczyła czaszkę, odkryto kilkanaście drobnych szklanych paciorków. Mogły stanowić element nakrycia głowy lub dziecięcego naszyjnika.
Cmentarz dla dzieci?
Zdaniem kierującego badaniami dr. Łukasza Miechowicza oba pochówki pochodzą najprawdopodobniej z okresu nowożytnego, z XVI lub XVII wieku.
Archeolog przypuszcza, że odnalezione groby mogą być częścią większego cmentarza. Niewykluczone, że zachodnia część Góry Trzech Krzyży była przeznaczona właśnie dla pochówków dzieci.
Badacze rozważają również inną hipotezę. Mogło funkcjonować tu odrębne miejsce pochówku tzw. alienatów, czyli dzieci nieochrzczonych, których – zgodnie z ówczesnymi zasadami – nie chowano na cmentarzu parafialnym.
Pod ziemią mogą kryć się kolejne tajemnice
To nie pierwsze takie odkrycie na Górze Trzech Krzyży. Już w 2021 roku archeolodzy zabezpieczyli tam szczątki dziecka z okresu nowożytnego.
O tym, że na wzgórzu mogą znajdować się kolejne pochówki, świadczą również źródła historyczne. W archiwach zachowała się wzmianka o odnalezieniu ludzkich kości podczas ustawiania nowych krzyży w 1852 roku. Sama nazwa Góra Krzyżowa pojawia się natomiast w księgach miejskich już w 1577 roku.
Georadar wykrył kolejne obiekty
Po zakończeniu wykopalisk archeolodzy przeprowadzili badania georadarowe całego punktu widokowego.
Wstępne wyniki wskazują na obecność kolejnych podziemnych struktur. Część z nich może mieć charakter architektoniczny i pochodzić z okresu staropolskiego. Między odnalezionymi grobami a obecnymi krzyżami zlokalizowano także nieznany dotąd obiekt, który nie jest związany z pochówkami.
Podczas badań odkryto również drewniany słup będący najprawdopodobniej pozostałością dawnego krzyża z XIX wieku.
Konieczne będą dalsze badania
Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków zapowiada kontynuację prac. Ich celem będzie określenie zasięgu cmentarzyska oraz rozpoznanie wszystkich ukrytych pod ziemią obiektów archeologicznych.
Specjaliści podkreślają, że stanowisko jest zagrożone postępującą erozją lessowego wzgórza, potęgowaną przez intensywny ruch turystyczny i spływające po zboczach wody opadowe. Dlatego kolejne badania mają nie tylko poszerzyć wiedzę o historii Kazimierza Dolnego, ale również zabezpieczyć cenne relikty przed bezpowrotnym zniszczeniem.
Komentarze