Iwona Sztal
Tydzień temu w naszym programie „Dzień Wschodzi” rozmawialiśmy z dr hab. Anną Prokopiak, prof. UMCS, o rewolucyjnej, bezpłatnej aplikacji przesiewowej.
Zobacz naszą ubiegłotygodniową rozmowę z prof. Anną Prokopiak o aplikacji ASDetect:
Jak wyjaśnia dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, pedagog specjalny i prezes Fundacji Alpha, diagnoza spektrum autyzmu opiera się na analizie całego zespołu konkretnych zachowań. Izolowanie pojedynczych objawów może być mylące. Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, co oznacza, że jego oznaki nie zawsze są widoczne od razu po narodzinach i mogą pojawiać się lub ewoluować stopniowo wraz z dorastaniem malucha.
Dziś rozwijamy ten kluczowy temat, aby krok po kroku wyjaśnić, jak w domowym zaciszu, bez użycia telefonu, mądrze wspierać malucha i czytać wczesne sygnały, które nam wysyła.
Rozpoznaj Z.N.A.K.I. – na co zwrócić uwagę podczas zabawy?
Aby ułatwić rodzicom i dziadkom codzienne obserwacje, Fundacja Alpha uruchomiła kampanię edukacyjną „Z.N.A.K.I.”. Skupia się ona na wczesnych objawach, które mogą pojawić się u dzieci w wieku od 11 do 30 miesięcy. Nazwa kampanii to intuicyjny akronim, który podpowiada, jakie zachowania powinny wzbudzić naszą czujność:
- Z – ZWRACA UWAGĘ innych na przedmioty i zabawki? Warto obserwować, czy dziecko samo z siebie, proaktywnie pokazuje zabawki i przedmioty innym ludziom.
- N – NAŚLADUJE zachowania innych i bawi się „na niby”? Ważnym sygnałem jest to, czy maluch potrafi udawać codzienne czynności, na przykład karmienie pluszowego misia.
- A – ANGAŻUJE się w gesty? Obserwujemy, czy dziecko wskazuje palcem interesujące je rzeczy, macha „pa-pa” oraz czy aktywnie używa rąk, żeby coś przekazać otoczeniu.
- K – KOJARZY swoje imię? Chodzi o naturalną reakcję i odwrócenie głowy, gdy wołasz dziecko „po imieniu”.
- I – INTERESUJE się innymi ludźmi i czy naturalnie uśmiecha się do nich?
Eksperci podkreślają jedną nadrzędną zasadę: wszystkie te wyżej wymienione zachowania powinny występować w naturalnym połączeniu z patrzeniem na innych, czyli z wykorzystaniem kontaktu wzrokowego. Brak któregoś z tych elementów to sygnał, by skonsultować się ze specjalistą.
Szersza perspektywa: uwaga, komunikacja i emocje
Samo rozpoznanie Z.N.A.K.Ó.W. to dopiero początek. Specjaliści badający wczesne etapy rozwoju kładą nacisk na trzy główne filary obserwacji malucha:
- Uwaga społeczna: Obejmuje to nie tylko reagowanie na własne imię, ale też umiejętność śledzenia wzrokiem obiektów, które pokazują dziecku inne osoby.
- Komunikacja niewerbalna: Oceniamy tu bogactwo gestów. Czy maluch używa rąk tylko po to, by coś dostać, czy także po to, by po prostu pokazać nam coś, co uważa za ciekawe?
- Zachowania społeczne: Ważne jest to, czy maluch sam inicjuje zabawę z domownikami i czy potrafi adekwatnie reagować na emocje malujące się na twarzach innych osób.
Wyścig z czasem i niesamowita plastyczność mózgu
Dlaczego tak wczesna obserwacja (już od 11. miesiąca życia) jest tak ważna? Mózg małego dziecka wykazuje w tym okresie niesamowitą plastyczność. Rozpoczęcie odpowiedniej stymulacji i zintensyfikowanie relacji już w pierwszym lub drugim roku życia może diametralnie wpłynąć na to, jak skutecznie dziecko będzie rozwijać się społecznie i komunikacyjnie.
Dziś, dzięki szybszemu wdrażaniu wsparcia, statystyki funkcjonowania dzieci w spektrum autyzmu ulegają znacznej poprawie. Profesor Prokopiak apeluje do opiekunów o intensywną zabawę z dziećmi, odłożenie telewizorów i smartfonów na rzecz bezpośredniej interakcji – to właśnie bliskość i rozmowa najsilniej stymulują struktury mózgowe odpowiedzialne za rozwój mowy i zachowań społecznych.
To nie tylko zadanie dla rodziców. Potrzebujemy całego "ekosystemu"
Fundacja Alpha zaznacza, że wczesne monitorowanie rozwoju to zadanie, które nie może spoczywać wyłącznie na barkach rodziców. Skuteczna obserwacja wymaga zaangażowania całego środowiska otaczającego malucha. Grupami, które odgrywają kluczową rolę w procesie wczesnej identyfikacji, są:
- Opiekunowie i edukatorzy: Pracownicy żłobków i przedszkoli, którzy obserwują zachowania rówieśnicze dzieci na co dzień i mogą jako pierwsi zauważyć nietypowe wzorce.
- Specjaliści zdrowia: Lekarze rodzinni, pediatrzy oraz pielęgniarki środowiskowe, którzy towarzyszą rodzinie podczas bilansów zdrowia i szczepień.
To właśnie po to, by wyposażyć te grupy oraz rodziców w odpowiednie, bezpłatne narzędzie, w Polsce wdrożono innowacyjną aplikację przesiewową ASDetect, która pomaga usystematyzować takie obserwacje.
Prawie 20 lat kompleksowego wsparcia. Czym zajmuje się Fundacja Alpha?
Za kampanią edukacyjną „Z.N.A.K.I.” oraz wdrożeniem aplikacji stoi Fundacja Alpha, powołana do życia 4 czerwca 2007 roku. Przez niemal 20 lat swojej działalności organizacja ta stała się kluczowym ośrodkiem wsparcia w województwie lubelskim.
Fundacja nie ogranicza się jedynie do działań uświadamiających. To potężne centrum, z którym współpracuje obecnie ponad 70 specjalistów, mające pod swoimi skrzydłami w stałych działaniach ponad 400 rodzin. Działając w trzech placówkach na terenie Lublina, Alpha zapewnia osobom w spektrum autyzmu i ich bliskim pomoc w najróżniejszych sferach życia. Zespół specjalistów zajmuje się na co dzień przeprowadzaniem diagnoz, oferuje konsultacje psychiatryczne oraz prowadzi terapie indywidualne i logopedyczne. Prowadzone są tam również zajęcia z komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC), integracji sensorycznej oraz niezwykle ważne treningi umiejętności społecznych (TUS). Fundacja jest też organem prowadzącym Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centrum Terapii Autyzmu.
Nadrzędnym celem projektów takich jak „Z.N.A.K.I.” jest sprawienie, by wsparcie docierało do rodzin jak najwcześniej – niezależnie od ich sytuacji finansowej czy miejsca zamieszkania. Ponieważ w temacie rozwoju dziecka wiedzieć więcej, oznacza wspierać mądrzej.
Ulotka informacyjna:
Materiał realizowany jest w ramach Projektu Fundacji Alpha pt. „Z.N.A.K.I. - wiedzieć więcej, wspierać mądrzej" współfinansowanego ze środków PFRON - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Komentarze