Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Magazyn

23 grudnia 2014 r.
16:00
Edytuj ten wpis

Co Polacy jedli na wigilię w XVII wieku? Przepisy w oryginalnej pisowni

380 6 A A

Przepisy wybrane przez profesora Jarosława Dumanowskiego. Są symbolem wysmakowanej, aromatycznej, pachnącej przyprawami kuchni. Pisownia oryginalna

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować
Wigilia była ucztą, na której królowały ryby - rozmowa z profesorem Jarosławem Dumanowskim z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

• Co Polacy jedli w XVII i XVIII wieku na wigilię?

- Na wigilijnym stole królowały ryby słodkowodne. Hodowano je na folwarkach, przy klasztorach. Młyny, będące własnością panów czy opatów, posiadały jazy służące do odławiania ryb.

• Jakie ryby preferowano?

- Na pierwszym miejscu był szczupak, ceniony za delikatne mięso. Bardzo ceniono karpia. Najlepsze mięso miały duże, tłuste sztuki. Ceniono węgorze i łososie wiślane. Nie norweskie, hodowlane, o kolorowym mięsie jakie preferujemy dziś. Ale polskie, rzeczne, skromne o wyśmienitym mięsie.

• Jak je przyrządzano. Smażono, pieczono, duszono?

- Przede wszystkim gotowano w rynienkach. Szczupak miał na przykład delikatny smak, w dodatku było to suche mięso. Kontrastowano je sosem. Ostrym, kwaśnym i słodkim. Mocno doprawionym przyprawami. Karpia podawano z aromatycznym sosem piernikowym. Zasada była taka, że swojski smak ryby kontrastowano z egzotycznymi sosami, przyprawianymi bakaliami, cynamonem, imbirem, tartym piernikiem.

• Jakiś przepis?

- Oto karp po polsku z XVIII wieku: "Wyprawiwszy karpia, pokraj na dzwona, nasól, niech pół godziny nasłonieje, wstaw potym w piwie, niech się gotuje, szumowiny zbieraj dopóki czysty nie będzie. Wstaw w innym garnuszku pietruszkę, selery, cebulę krajaną, całe angielskie ziele, niech się dobrze zagotuje, potym utrzyj na tarce miodowniku, rozetrzyj go z winnym octem, zmięszaj potym z sosem od karpia, zagotuj dobrze, wrzuć cukru kawałek, gdy się ugotuje, dasz ciepło na stół. Są niektóre osoby, iż lubią jeść karpia na zimno”

• Z czym podawano ryby na wigilię?

- Na przykład z jarmużem duszonym ze śródziemnomorskimi kasztanami. Z włoskimi makaronami, duszonym pasternakiem, topinamburem. Także z kaszami i ryżami.

• Po rybach na stół podawano zupy. Jakie?

- Najczęściej były to zupy rybne, w tym wytworna zupa z karpia. Znów w bardzo bogatym, orientalnym smaku, pachnąca zamorskimi przyprawami. Do zupy pasowały kluseczki karpiowe. Oto przepis: "Usiekaj karpia drobno, dodaj odmiękczoną bułkę i nieco naci pietruszki, potem uwierć kawałek masła, wbij całe jaje lub dwa żółtka rozrobiwszy wszystko przymieszaj tartej bułki aby tęższe ciasto było, dodaj korzeni i soli, a z umieszanego dobrze ciasta rób kluseczki, które gotuj w suppie i daj na stół.”

• A pierogi?

- Nie mamy tu takich danych. Jeśli pierogi były, to bardziej przypominały gołąbki. Można było je podać do zupy rybnej.

• Co z ciastami i słodkościami?

- A jakże, były. Oto przepis na migdałową babkę sprzed prawie dwustu lat. "Wziąć kwartę cukru miałko utłuczonego, wsypawszy go do makotry dodać łut kordymonii tłuczonej nieco skórki cytrynowej drobno usiekanej, kwaterkę gorzkich migdałów podobnież drobno usiekanych, wbić trzydzieści żółtków; rozmieszawszy to dobrze, sypać po trosze (ciągle mieszając) mąkę kartoflową i marymońską, pierwszej powinno bydź pół kwarty, drugiej zaś kwaterkę. Skoro się wsypie wszystka mąka, miesza się ta masa bez przestannie przez godzinę. Ubić piankę z białek pozostałych od żółtków, dodać ją do tej masy, z którą wymieszawszy dobrze leje się do formy (wysmarowanej masłem i osypanej mąką kartoflową), która stawi się do miernie nagrzanego pieca na pięć kwadransów. Gdy się wyjmie z pieca i nieco przestygnie, wykłada się babka z formy, oblewa się cukrem, a ogarnirowawszy rozmaitymi konfiturami, znów się stawi na półmisku do pieca, skoro cukier będący na babce oschnie wyjmuje się i daje się do stołu”.

• Co jeszcze?

- Łamańce z kutią, które znamy dziś.

• A co znajdzie się na stole w domu pana profesora?

- Na pewno będzie barszcz z uszkami i wigilijna zupa grzybowa. Mocna i aromatyczna. Jak ja ją lubię... Będą ryby: karp, sola, sandacz. Będzie cudowny pstrąg w galarecie, który przyrządza moja żona. I kapusta z grochem. Kapusta z targu czeka w wiaderku klika dni. Jest tak dobra, że wyjadam ją partiami. Z kiszonej kapusty moja żona robi pierogi. Ale mamy na wigilię także pierogi ze słodkiej, gotowanej kapusty.

• A śledzie?

- Uwielbiam je. Będą w kilku rodzajach. Chyba najbardziej lubię śledzie z cebulą polane wiejskim olejem.


Wigilia króla Jana III Sobieskiego z 1695 roku:

"Die 24 decembris, sobota Wigilia Bożego Narodzenia 1695 Obiad króla jegomości i collatya w Marywilu
Do stołu króla jegomości podano:
łosoś rosły mis 1
karpi rosłych dwa mis 2
szczupaków półm[isków] 9
karpi numero 14 7
okuni 1
leszczy 2
linów 5
słonych ryb 2
sztokfiszu 1
śledzi 2
ryżu 1
migdałów 4
34 półm[iski]
mis 3 czeczug zamrożonych dwie”

Przepisy (pisownia oryginalna)

Szczupak na szaro, któren się najbardziej zwykł dawać podczas kucji (wigilii)

"Bierze się szczupaka dość znacznej wielkości, oczyściwszy go dobrze, kraje się w zwyczajne dzwona i nieco się soli. Skoro się to uskuteczni, przemywszy, układają się dzwona do rondla, które mogą być faszerowane, jeżeliby kto tego życzył, wlawszy do niego dwie butelki wina białego, butelkę octu winnego, pół kwarty dobrej oliwy, włoszczyzny ugotowanej w wodzie, włożyć ze trzy cytryny w talerzyki pokrajane lub limonów, funt rodzenek, funt oliwków. Wszystko to stawi się pod pokrywą na mocnym ogniu; skoro się szczupak ugotuje, wyjmuje się na blat, do bulionu dodawszy pół funta cukru i kwartę gąszczu, gotuje się póki nie będzie zawiesistym i tym się polewa szczupaka”.

Kołduny z ryby

"Wziąwszy lina, szczupaka, lub inną rybę, należy ją wprzód oczyścić z łuski, osolić, potem koście najstaranniej oddzielić od mięsa, mięso zaś drobno posiekać, przydawszy do tego bułki umoczonej w mleku i wyciśniętej, trochę masła przesmażyć z cebulą, trochę masła przysmażyć z cebulą posiekaną, dodawszy pięć jaj i zrobić z tego jajecznicę, przestudziwszy oną, przydać dwa jaja całe, trochę majeranku, cokolwiek pieprzu i gałki muszkatowej, utłuc to razem, i wkładać do przygotowanego ciasta. Ciasto z mąki pszennej zarobiwszy z jajami, wałkować cienko i nakładać siekaniem”.

Kardynał pomarańczowy

"Wziąć butelkę wina reńskiego, kwaterkę wina czerwonego, 2 pomarańcze i 3 ćwierci funta cukru. Cienką skrojoną skórkę z jednej pomarańczy, namoczyć na kilka godzin w odrobinie wody albo wina, wcisnąć sok z jednej pomarańczy, przecedzić potem przez sito, zmieszać z cukrem i winem, dodać na koniec obraną z skórki, pięknie pokrojoną, drugą pomarańczę. Kto zechce, może jeszcze domieszać butelkę szampańskiego wina, więcej cukru i pomarańcz”.

Łamańce z kutią

Łamańce:

"½ kg mąki, 10 dag miodu, 10 dag masła, 10 dag maku całego, 10 dag cukru, odrobinę soli i żółtka zagnieść razem na stolnicy, wywałkować cienko, wycinać średniej wielkości kółeczka, układana blaszce posmarowanej masłem i pokłute piec w niegorącym piecu”.

Kutia:

"Pszenicę obitą w stępie ugotować do miękkości, zmieniając wodę parę razy podczas gotowania, wymyć w zimnej wodzie, odlać na sito aby zupełnie z wody wyschła, zaprawić miodem, dodając ¼ część maku szarego, ugotowanego na wodzie i ubitego na masę, posolić (dodać można rodzynków), ułożyć na talerzu kopiec i powkładać symetrycznie łamańce”.

• Więcej przepisów na facebook.com/kuchniastaropolska

Komentarze 6

Najlepsze · Najnowsze
Avatar
Maciek / 8 stycznia 2015 o 21:45

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.


Oczywiscie, że wtedy tylko szlachta i magnateria (maksymalnie 10% ludności) nazywała siebie samych Polakami i uznawała się za naród. Z tego pojęcia wykluczone były inne stany. Chłopi nie mieli żadnej świadomości narodowej, po prostu byli tutejsi. Nowoczesny naród polski narodził się w wieku XIX i na poczatku XX w, kiedy szlachta odeszła do historii, pojawiło się ziemiaństwo i inteligencja, a duża częśc ludności wiejskiej przeniosła się za pracą do miast.


Oczywiscie, że wtedy tylko szlachta i magnateria (maksymalnie 10% ludności) nazywała siebie samych Polakami i uznawała się za naród. Z tego pojęcia wykluczone były inne stany. Chłopi nie mieli żadnej świadomości narodowej, po prostu byli tutejsi. Nowoczesny naród polski narodził się w wieku XIX i na poczatku XX w, kiedy szlachta odeszła do historii, pojawiło się ziemiaństwo i inteligencja, a duża częśc ludności wiejskiej przeniosła się za pracą do miast.

rozwiń
Avatar
dasdsa / 29 grudnia 2014 o 22:46

To jest oryginalna pisownia? Chyba tylko w głowach niedouków "dziennikarzy". Litery "J" nie stosowano praktycznie do XX wieku.

To są przepisy we WSPÓŁCZESNEJ pisowni, baranki...

Avatar
Monika / 24 grudnia 2014 o 21:48

Historiografia już się nieco zmieniła, w takim opisie warto byłoby uwzględnić po pierwsze fakt, że wtedy Polski jako narodu, o którym myślimy współcześnie, nie było (co oznacza, że Polakami można nazywać wąską grupę, z czego nie każdy zdaje sobie sprawę), a po drugie to, że ziemie polskie zamieszkiwali przede wszystkim chłopi, których z pewnością nie było stać na takie jedzenie.

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.

rozwiń
Avatar
adam / 23 grudnia 2014 o 22:53

Ludzie nie dajcie się więcej oszukiwać polskim bankom. Ciężko dzisiaj znaleźć w internecie rzetelne informacje, ja prowadzę swoją małą prywatną stronkę na której możecie się dowiedzieć o oszustwach banków. Wstawcie kropki w miejsce spacji: polskiebanki cba pl

Avatar
as / 23 grudnia 2014 o 22:52

Historiografia już się nieco zmieniła, w takim opisie warto byłoby uwzględnić po pierwsze fakt, że wtedy Polski jako narodu, o którym myślimy współcześnie, nie było (co oznacza, że Polakami można nazywać wąską grupę, z czego nie każdy zdaje sobie sprawę), a po drugie to, że ziemie polskie zamieszkiwali przede wszystkim chłopi, których z pewnością nie było stać na takie jedzenie.

Avatar
podstoli / 23 grudnia 2014 o 20:07

Były to potrawy ludności staropolskiej, spożywane usty szlacheckimi.

Pospólstwo chyba inaczej jadało.

Avatar
Maciek / 8 stycznia 2015 o 21:45

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.


Oczywiscie, że wtedy tylko szlachta i magnateria (maksymalnie 10% ludności) nazywała siebie samych Polakami i uznawała się za naród. Z tego pojęcia wykluczone były inne stany. Chłopi nie mieli żadnej świadomości narodowej, po prostu byli tutejsi. Nowoczesny naród polski narodził się w wieku XIX i na poczatku XX w, kiedy szlachta odeszła do historii, pojawiło się ziemiaństwo i inteligencja, a duża częśc ludności wiejskiej przeniosła się za pracą do miast.


Oczywiscie, że wtedy tylko szlachta i magnateria (maksymalnie 10% ludności) nazywała siebie samych Polakami i uznawała się za naród. Z tego pojęcia wykluczone były inne stany. Chłopi nie mieli żadnej świadomości narodowej, po prostu byli tutejsi. Nowoczesny naród polski narodził się w wieku XIX i na poczatku XX w, kiedy szlachta odeszła do historii, pojawiło się ziemiaństwo i inteligencja, a duża częśc ludności wiejskiej przeniosła się za pracą do miast.

rozwiń
Avatar
dasdsa / 29 grudnia 2014 o 22:46

To jest oryginalna pisownia? Chyba tylko w głowach niedouków "dziennikarzy". Litery "J" nie stosowano praktycznie do XX wieku.

To są przepisy we WSPÓŁCZESNEJ pisowni, baranki...

Avatar
Monika / 24 grudnia 2014 o 21:48

Historiografia już się nieco zmieniła, w takim opisie warto byłoby uwzględnić po pierwsze fakt, że wtedy Polski jako narodu, o którym myślimy współcześnie, nie było (co oznacza, że Polakami można nazywać wąską grupę, z czego nie każdy zdaje sobie sprawę), a po drugie to, że ziemie polskie zamieszkiwali przede wszystkim chłopi, których z pewnością nie było stać na takie jedzenie.

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.

W XVII wieku nie było Polski i Polaków jako narodu? Jakieś nowe dane? Poza tym, to chyba logiczne, że mamy więcej (bardziej bogatych) danych na temat wyższych warstw społecznych.

rozwiń
Avatar
adam / 23 grudnia 2014 o 22:53

Ludzie nie dajcie się więcej oszukiwać polskim bankom. Ciężko dzisiaj znaleźć w internecie rzetelne informacje, ja prowadzę swoją małą prywatną stronkę na której możecie się dowiedzieć o oszustwach banków. Wstawcie kropki w miejsce spacji: polskiebanki cba pl

Avatar
as / 23 grudnia 2014 o 22:52

Historiografia już się nieco zmieniła, w takim opisie warto byłoby uwzględnić po pierwsze fakt, że wtedy Polski jako narodu, o którym myślimy współcześnie, nie było (co oznacza, że Polakami można nazywać wąską grupę, z czego nie każdy zdaje sobie sprawę), a po drugie to, że ziemie polskie zamieszkiwali przede wszystkim chłopi, których z pewnością nie było stać na takie jedzenie.

Avatar
podstoli / 23 grudnia 2014 o 20:07

Były to potrawy ludności staropolskiej, spożywane usty szlacheckimi.

Pospólstwo chyba inaczej jadało.

Zobacz wszystkie komentarze 6

Skomentuj

Zaznacz "Nie jestem robotem", by dodać komentarz:
Twój komentarz został dodany

Pozostałe informacje

Lublin: Restauracje powalczą o tytuł "Miejsce Inspiracji". Dwa miesiące imprez nad talerzem

Lublin: Restauracje powalczą o tytuł "Miejsce Inspiracji". Dwa miesiące imprez nad talerzem 0 3

Przez całe wakacje lubelscy restauratorzy mają organizować imprezy walcząc o miejsce na liście lokali polecanych turystom przez władze miasta. Wczoraj rozpoczął się nabór chętnych do tej rywalizacji. Każdy, kto przejdzie do drugiego etapu, będzie musiał zorganizować własne, otwarte wydarzenie.

Młodzi posłowie oburzeni na Sejm

Młodzi posłowie oburzeni na Sejm 6 1

Ten wyjazd do Warszawy to była dla nas nagroda, którą nam odebrano – mówią Mateusz Sroka i Adam Sygocki, posłowie tegorocznego XXIV Sejmu Dzieci i Młodzieży, którzy w środę w Lublinie zorganizowali konferencję prasową w tej sprawie. Kancelaria Sejmu odwołała posiedzenie młodych parlamentarzystów, przekładając je z 1 czerwca na wrzesień.

List minister zdenerwował niektórych rodziców. "Zaklinanie rzeczywistości"

List minister zdenerwował niektórych rodziców. "Zaklinanie rzeczywistości" 2 6

– To zaklinanie rzeczywistości – tak mama siódmoklasisty ze Szkoły Podstawowej nr 16 w Lublinie komentuje list do rodziców wystosowany przez minister edukacji narodowej. Anna Zalewska pisze w nim, że rekrutacja do zdublowanych klas pierwszych szkół średnich „nie spowoduje istotnych problemów”.

Hol w szpitalu dziecięcym zamienili w salon kosmetyczno-fryzjerski

Hol w szpitalu dziecięcym zamienili w salon kosmetyczno-fryzjerski 1 0

Kosmetyki do makijażu, lokówki i suszarki, szczotki do włosów, lakiery do paznokci, pędzle oraz lusterka i lampy. W środę hol na parterze Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie zamienił się w salon kosmetyczno-fryzjerski

Unia Hrubieszów – Eko Różanka 1:0. Pierwszy finał w historii!

Unia Hrubieszów – Eko Różanka 1:0. Pierwszy finał w historii! 0 2

Najniżej notowany zespół z całej czwórki półfinalistów Pucharu Polski sprawił niespodziankę i ograł u siebie Eko Różanka 1:0

Lublin: Szykują strefę kibica na mundial. Ma być trzy razy większa niż podczas Euro 2016

Lublin: Szykują strefę kibica na mundial. Ma być trzy razy większa niż podczas Euro 2016 77 6

Nie czekając na telewizyjną licencję MOSiR zamawia już wielki ekran, na którym obok Areny Lublin chce wyświetlać mecze zbliżających się Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej. Planowana przy stadionie strefa kibica ma być trzykrotnie większa od tej, którą przygotowano na Euro 2016 obok Aqua Lublin

Powiślak - Orlęta Spomlek 2:5. Finał Pucharu Polski dla trzecioligowca

Powiślak - Orlęta Spomlek 2:5. Finał Pucharu Polski dla trzecioligowca 0 0

Piłkarze Powiślaka robili co mogli, ale kończą przygodę z Pucharem Polski na etapie wojewódzkiego półfinału. W środę lepsze okazały się Orlęta Spomlek, które wygrały w Końskowoli 5:2

Kalarepa w menu może być groźna

Kalarepa w menu może być groźna 0 1

Przedwojenny amerykański poeta zajął się pewnym bardzo popularnym warzywem. Kto używa kalarepy w kuchni może być zaskoczony

Zabójstwo na stacji paliw. Damian S. i Magdalena J. przed sądem
galeria
film

Zabójstwo na stacji paliw. Damian S. i Magdalena J. przed sądem 2 0

Damian S. i Magdalena J. stanęli w środę przed sądem. Odpowiadają za udział w rozboju i brutalne zabójstwo pracownika stacji benzynowej. Mirosława W. napadnięto, kiedy pełnił swój ostatni nocny dyżur na stacji paliw w Pałecznicy-Kolonii (gm. Niedźwiada). Sprawcy zabrali mu 140 zł.

Wojewoda lubelski z wizytą w USA

Wojewoda lubelski z wizytą w USA 0 5

Spotkania z Polonią, odwiedzanie nekropolii, msze święte oraz odsłonięcie tablicy poświęconej prezydentom Lechowi Kaczyńskiemu i Ryszardowi Kaczorowskiemu – to były główne punkty wizyty wojewody lubelskiego Przemysława Czarnka w USA.

Przystanek bez dojazdu? Radni PiS: Może być taka sytuacja

Przystanek bez dojazdu? Radni PiS: Może być taka sytuacja 0 27

Dojazdu do nowego przystanku kolejowego Lublin Zachód dotyczyć ma uchwała, której projekt chce w czwartek przeforsować w Radzie Miasta opozycyjny klub radnych Prawa i Sprawiedliwości

Świdnik z góry. Zdjęcia miasta
galeria

Świdnik z góry. Zdjęcia miasta 3 2

Zobacz zdjęcia Świdnika z góry.

218 najlepszych studentów z woj. lubelskiego ze stypendiami [lista nagrodzonych]
ZDJĘCIA
galeria

218 najlepszych studentów z woj. lubelskiego ze stypendiami [lista nagrodzonych] 51 7

218 najlepszych studentów z regionu dostało w środę stypendia od marszałka województwa. Sławomir Sosnowski wręczył im decyzje na uroczystej gali w Lubelskim Centrum Konferencyjnym.

Po awanturze na przyjęciu komunijnym restauracja chce wprowadzić nowy rodzaj rosołu
sonda
film

Po awanturze na przyjęciu komunijnym restauracja chce wprowadzić nowy rodzaj rosołu 51 11

Szef restauracji „Krokus” rozważa wprowadzenie do stałego menu nowej zupy o nazwie Kwaśny rosół a'la Sylwia. W ten sposób, z przymrużeniem oka odnosi się do konfliktu z kobietą o tym imieniu, która zakwestionowała jakość przygotowanego dla jej dziecka przyjęcia komunijnego.

Najeźdźcy szykują oblężenie Twierdzy Zamość
25 maja 2018, 21:00

Najeźdźcy szykują oblężenie Twierdzy Zamość 1 0

Już w najbliższy piątek rozpocznie się Szturmu Twierdzy Zamość przez wojska Chmielnickiego. Wielkie widowisko plenerowe potrwa przez trzy dni.

ALARM24

Widzisz wypadek? Jesteś świadkiem niecodziennego zdarzenia?
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

Kliknij i dodaj swojego newsa!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium
Uwaga czytelniku!
Nie teraz Przeczytaj i wyraź zgodę

Informujemy, że w dniu 25 maja 2018 r. na terenie całej Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, wejdzie w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie ochrony danych osobowych. W związku z tym chcielibyśmy Ci przekazać kilka informacji na temat zasad przetwarzania Twoich danych osobowych.

Rozumiem

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.