Paweł Puzio
Dane epidemiologiczne pokazują, że w krajach zachodnich, w tym w Stanach Zjednoczonych, nowotwory przewodu pokarmowego są jednymi z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u osób poniżej 45. roku życia. Rak jelita grubego od wielu lat utrzymuje się w czołówce zarówno pod względem liczby zachorowań, jak i zgonów z powodu chorób onkologicznych.
– Choć niezdrowy styl życia, niewłaściwa dieta czy brak aktywności fizycznej zwiększają ryzyko zachorowania, rozwój nowotworu jest procesem złożonym – tłumaczy dr hab. nauk med. Karol Rawicz-Pruszyński, prof. UM Lublin. – Do transformacji nowotworowej dochodzi w wyniku kaskady zmian genetycznych i metabolicznych. Predyspozycje genetyczne, osłabiony układ odpornościowy oraz czynniki środowiskowe mogą się nakładać. Co istotne, choroba nowotworowa dotyka również osoby prowadzące zdrowy tryb życia – szczególnie w przypadkach nowotworów o wysokiej agresywności biologicznej, co obserwuje się coraz częściej u młodych pacjentów.
Lubelski profesor jest chirurgiem onkologiem, kierownikiem Oddziału Chirurgii Onkologicznej w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 1 oraz prodziekanem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. W swojej pracy naukowej koncentruje się głównie na nowotworach przewodu pokarmowego oraz chirurgii minimalnie inwazyjnej, w tym chirurgii robotowej.
– Kluczową rolę w walce z rakiem odgrywa wczesna diagnostyka. Objawów nie należy bagatelizować ani ograniczać się wyłącznie do poszukiwania informacji w internecie. Konsultacja lekarska oraz wykonanie badań przesiewowych, takich jak kolonoskopia czy gastroskopia, mogą umożliwić wykrycie choroby na wczesnym etapie, kiedy szanse na całkowite wyleczenie są największe – dodaje profesor Rawicz-Pruszyński.
Coraz większe znaczenie w onkologii zyskują również nowoczesne technologie i sztuczna inteligencja. Algorytmy AI wspomagają diagnostykę obrazową, pozwalając wykrywać zmiany nowotworowe niewidoczne na pierwszy rzut oka. Profesor Rawicz-Pruszyński aktywnie uczestniczy w inicjatywach związanych z chirurgią robotową i sztuczną inteligencją – między innymi w tworzeniu konsorcjów badawczych oraz centralnych rejestrów procedur robotycznych, które mają wspierać standaryzację i rozwój innowacyjnych metod leczenia w Polsce.
– Rak wprawdzie nie czyta statystyk i doniesień naukowych, my tak. Pozwala nam to przekładać dane na precyzyjne plany leczenia skojarzonego dla osób chorych na nowotwory przewodu pokarmowego – wyjaśnia profesor Rawicz-Pruszyński.
Efektem prac zespołu jest opublikowanie w recenzowanym czasopiśmie naukowym pracy dotyczącej modeli uczenia maszynowego przewidujących ryzyko powikłań po operacjach raka żołądka oraz skuteczność chemioterapii. – Choć nie operujemy największej liczby pacjentów, nasze dane są wysokiej jakości, co było kluczowe – podkreśla profesor. – Projekt nazwaliśmy MAGE, a kolejny model – PRODIGI – osiągnął dokładność sięgającą 94 proc. To ogromny sukces, biorąc pod uwagę, że pracowaliśmy na danych z jednego ośrodka, obejmujących około 400 pacjentów. Nie uważamy się za mistrzów świata, lecz za prekursorów, którzy chcą zaprosić innych badaczy do współpracy. Im większe i lepiej wystandaryzowane bazy danych, tym skuteczniejsza i bezpieczniejsza będzie sztuczna inteligencja w medycynie.
W chirurgii coraz częściej wykorzystuje się systemy robotyczne, takie jak robot Da Vinci, które umożliwiają niezwykle precyzyjne i powtarzalne operacje. Takie rozwiązania pozwalają na coraz bardziej spersonalizowane podejście do pacjenta i dają nadzieję na dalszą poprawę wyników leczenia nowotworów.
Światowy Dzień Walki z Rakiem przypomina, że profilaktyka, czujność onkologiczna oraz rozwój nauki i technologii są kluczowe w skutecznej walce z tą chorobą.
Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 w Lublinie to ważny ośrodek dla pacjentów onkologicznych w regionie – w ubiegłym roku liczba hospitalizacji z rozpoznaniem onkologicznym wyniosła ponad 14,1 tys., a w Poradni Onkologicznej udzielono ponad 24,5 tys. porad.
Najczęściej leczone nowotwory złośliwe w 2025 roku w jednostkach szpitala to: nowotwory jelita (głównie odbytnicy i jelita grubego), piersi, macicy, żołądka, jajnika i trzustki. Ponadto rozpoznaje się kilkaset przypadków nowotworów złośliwych skóry. Ponad 25% hospitalizacji w grupie pacjentów onkologicznych stanowią chorzy z nowotworami układu krwiotwórczego i chłonnego.
Komentarze