Paweł Puzio
Serial opowiadał o losach załogi czołgu T-34 „Rudy 102” i psa Szarika. Historia rozpoczyna się na Syberii, gdzie przebywa Janek Kos, a kończy zdobyciem Berlina w maju 1945 roku. Produkcja liczyła 21 odcinków i powstała na podstawie powieści Janusza Przymanowskiego.
Czołówkę serialu otwierała piosenka „Deszcze niespokojne potargały sad” ze słowami Agnieszki Osieckiej, śpiewana przez Edmunda Fettinga. Utwór szybko stał się przebojem.
Zdjęcia realizowano w wielu miejscach w Polsce, m.in. w Żaganiu, Kotlinie Kłodzkiej, Toruniu, Sztutowie, Piaskach i Bydgoszczy. Sceny szturmu na Berlin kręcono w Brzegu na Śląsku.
Choć serial od początku budził kontrowersje, jego popularność była ogromna. W 1995 roku w plebiscycie TVP został uznany za najpopularniejszy polski serial. Emitowano go także za granicą, m.in. w Związku Radzieckim, Czechosłowacji, Finlandii, Mongolii czy na Kubie.
Filmoznawczyni prof. Barbara Giza z UMCS zwraca uwagę, że fenomen serialu trudno tłumaczyć wyłącznie sentymentem.
– „Czterej pancerni i pies” to fascynujący przypadek dla badacza mediów audiowizualnych. Serial nakręcony w połowie lat sześćdziesiątych, jako wytwór kultury PRL-u, trwa w obiegu telewizyjnym dłużej niż państwo, które go zamówiło – powiedziała prof. Giza.
Jak podkreśliła, kolejne emisje sprawiły, że serial zaczął funkcjonować bardziej jako element kultury popularnej niż propagandowy przekaz.
Produkcja miała ogromny wpływ na wyobrażenia Polaków o II wojnie światowej. Dzieci bawiły się w pancernych, psy często otrzymywały imię Szarik, a bohaterowie serialu stali się ikonami popkultury. Wielką popularność zdobyły też odtwórczynie głównych ról kobiecych – Pola Raksa i Małgorzata Niemirska.
Jednocześnie historycy od lat zwracają uwagę na propagandowy charakter serialu oraz liczne przekłamania dotyczące realiów wojny i relacji polsko-radzieckich. W serialu pomijano m.in. temat deportacji Polaków na Syberię, działalności NKWD czy represji wobec żołnierzy Armii Krajowej.
Prof. Jerzy Eisler przypominał w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej”, że w czasach PRL widzowie nie mieli dostępu do alternatywnego obrazu historii.
– Musimy pamiętać, że innej historii w oficjalnym obiegu nie było – mówił historyk.
Mimo wieloletniej krytyki „Czterej pancerni i pies” pozostają jedną z najbardziej rozpoznawalnych produkcji telewizyjnych w Polsce. Serial nadal emitowany jest przez różne stacje telewizyjne, a jego bohaterowie wciąż są obecni w zbiorowej pamięci widzów.
Komentarze