"Buongiorno!" i koperta ze zdjęciem
Polignano a Mare, malownicze miasteczko na południu Włoch. Sylwester Doraczyński stoi przed drzwiami domu kobiety, którą kilka miesięcy wcześniej spotkał zupełnie przypadkiem. Wtedy zrobił jej portret z pieskiem. Teraz wrócił, żeby podarować jej to zdjęcie.
Puka do drzwi. Kiedy kobieta wygląda na zewnątrz, wita ją nieco zbyt głośnym "Buongiorno!". W jej oczach widać zdziwienie. Nie zna przecież stojącego przed nią mężczyzny. Ten bez słowa wręcza jej kopertę.
Kobieta wyciąga fotografię. I wtedy dzieje się coś, czego nie sposób zaplanować ani wyreżyserować.
– Wybuchła taką radością, którą trudno sobie wyobrazić – wspomina Sylwester. – Pomogłem jej wyciągnąć również pocztówkę z Kazimierza Dolnego, na której opisałem po włosku nasze spotkanie z marca. Kiedy przeczytała tekst, otworzyła się już całkowicie. Jej radość była niesamowita.
Kobieta przedstawia się. Ma na imię Maria.
Powiedziała: "Non parlo inglese", czyli "Nie mówię po angielsku". Odpowiedziałem: "Non parlo italiano" – "Nie mówię po włosku". Czułem się trochę jak Franek Dolas, ale byłem bardzo wzruszony i szczęśliwy – opowiada fotograf.
Na chwilę zatrzymują się nawet przechodnie. Przyglądają się dwójce ludzi, którzy nie potrafią porozumieć się we wspólnym języku, a mimo to doskonale się rozumieją.
Maria ściska i całuje swojego niespodziewanego gościa. Żegnają się życzeniem dobrego dnia.
- Przeżywałem to spotkanie do końca dnia – przyznaje Doraczyński.
I właśnie dla takich chwil chce wracać.
Najpierw zdjęcie, potem powrót
Wszystko zaczęło się od fotografowania ludzi podczas wakacyjnych podróży. Nie było szczegółowego planu ani listy osób, które należało odnaleźć. Była ciekawość świata i fascynacja zwyczajnym życiem.
- Jedyny zaplanowany punkt jest taki, że chcę sfotografować ludzi. A kto to będzie, już los pokaże – tłumaczy Sylwester Doraczyński. – Najczęściej są to osoby prowadzące małe biznesy. Szewc, kowal, rzeźnik, właściciel baru. Ktoś, kto jest dla mnie w jakiś sposób interesujący i egzotyczny zarazem. Nigdy nie wiem, komu zrobię zdjęcie, aż do momentu, kiedy go zobaczę.
Z czasem pojawiła się jednak myśl, która nie dawała mu spokoju. Fotografując obcych ludzi, zabierał ze sobą kawałek ich historii. Utrwalał twarze, gesty, codzienność. Sam zyskiwał piękne kadry i wspomnienia, ale co zostawało osobom stojącym przed obiektywem?
- Nie dawało mi spokoju to, że robiąc zdjęcie, tylko biorę. Chciałem też coś dać od siebie – wyjaśnia.
Okazja nadarzyła się podczas trzeciego wyjazdu na grecką wyspę Zakynthos. Przygotował odbitki zdjęć wykonanych rok wcześniej, zapakował je w koperty i ruszył na poszukiwanie swoich bohaterów.
Pierwszym był miejscowy rzeźnik.
- Kiedy wszedłem do sklepu mięsnego, była tam kobieta. Zapytałem, czy mówi po angielsku. Powiedziałem, że rok wcześniej zrobiłem zdjęcie pewnemu mężczyźnie. Spojrzała na fotografię i od razu rozpoznała swojego męża. Była jednocześnie zaskoczona i szczęśliwa.
Fotograf wręczył jej prezent i ruszył dalej. Kolejna koperta trafiła do mechaników naprawiających skutery. Mężczyźni nie mogli uwierzyć, że ktoś przywiózł im zdjęcia zupełnie za darmo. Pytali, ile mają zapłacić. Inną kopertę wsunął pod drzwi klasztoru.
Nie wszystkich udało się wtedy odnaleźć. Gdzieś na Zakynthos pozostał kowal, którego fotografia nadal czekała na swojego właściciela.
Ale narodziło się coś znacznie ważniejszego niż kolejny fotograficzny projekt. Narodził się pomysł, by wracać do ludzi.
Sześć kopert i włoska przygoda
W marcu Sylwester Doraczyński odwiedził Bari i Polignano a Mare. Jak zwykle szukał przede wszystkim ludzi i ich historii.
W obiektywie jego aparatu znaleźli się szewc Piero, uliczny grajek, kobiety ręcznie przygotowujące słynny makaron orecchiette, trzy siostry prowadzące sklep z serami i wędlinami oraz Maria ze swoim pieskiem.
We wrześniu wrócił do Włoch. W bagażu miał sześć kopert z odbitkami.
Tym razem poszukiwania okazały się stosunkowo łatwe. Większość bohaterów pracowała w tych samych miejscach, w których fotograf spotkał ich kilka miesięcy wcześniej.
Wyjątkiem była Maria. Doraczyński długo nie mógł odnaleźć miejsca, w którym zrobił jej portret. Jak się później okazało, minął je jakieś trzysta metrów wcześniej. Pomógł przypadkowo spotkany listonosz.
- Pomyślałem, że skoro miasteczko jest niewielkie, to pewnie będzie wiedział, gdzie szukać tej pani. Pokazałem mu zdjęcie i wyjaśniłem, że jestem fotografem z Polski, zrobiłem jej portret w marcu, a teraz chciałbym sprawić niespodziankę. Po chwili namysłu podał mi adres.
Tak doszło do spotkania, które stało się jednym z najpiękniejszych wspomnień całej wyprawy.
Ale nie jedynym.
W Bari równie żywiołowo zareagowały trzy siostry prowadzące sklep. Najpierw było zaskoczenie na widok nieoczekiwanego gościa, a chwilę później głośny śmiech i radość, kiedy zobaczyły swoje zdjęcie.
Podobnie było na ulicy, przy której kobiety przygotowują tradycyjny makaron.
- Wszystkim tym spotkaniom towarzyszyło wspaniałe uczucie dobroci i błogości. Trzeba pamiętać, że to Włosi. Każde spotkanie było wyjątkowe – wspomina Sylwester.
Nie udało się osobiście wręczyć zdjęcia jedynie szewcowi, mistrzowi Piero, którego zakład kontynuuje tradycję sięgającą 1918 roku. Koperta trafiła więc do skrzynki pocztowej.
Jakiś czas później Piero odezwał się przez Instagram. Wyjaśnił, że podczas wizyty fotografa przebywał w podróży służbowej. Zapewnił jednak, że fotografie dotarły i przechowuje je w swoim "Laboratorium", jak nazywa zakład.
Kawałek Kazimierza Dolnego w słonecznej Italii
W kopertach znajdowały się nie tylko fotografie. Do każdej z nich Sylwester Doraczyński dołączył pocztówkę przedstawiającą Kazimierz Dolny.
Pomysł był prosty. Wiedział, że bariera językowa może utrudnić mu wyjaśnienie, dlaczego po kilku miesiącach wraca do zupełnie obcych ludzi z ich zdjęciami. Dlatego wcześniej przygotował krótkie wiadomości po włosku. Opisał w nich okoliczności spotkania i wyjaśnił, skąd przyjechał.
- Wybrałem kartki z Kazimierza, bo chciałem, żeby wiedzieli, skąd jestem. Mam cichą nadzieję, że ktoś z nich kiedyś odwiedzi moje miasteczko – mówi.
W ten sposób niewielkie miasteczko nad Wisłą powędrowało do włoskich domów, sklepów i warsztatów.
Być może jedna z tych pocztówek nadal leży gdzieś na stole w Bari. Inna trafiła do rodzinnego albumu, a jeszcze inna przypomina Marii o nieoczekiwanym gościu z Polski.
Ludzie moich czasów
Sylwester Doraczyński zajmuje się fotografią od blisko trzydziestu lat.
Zaczynał w czasach aparatów analogowych, kiedy na efekt pracy trzeba było poczekać, a każdy naciśnięty spust migawki miał swoją cenę. Uczył się na błędach, eksperymentował i cierpliwie doskonalił warsztat.
Przełomem była Warszawska Szkoła Fotografii, gdzie obronił dyplom u profesora Mariana Schmidta. Pracował także jako asystent przy fotografii reklamowej w G-M Studio Marka Gerstmanna i Jerzego Malinowskiego.
Przez wiele lat zarabiał na życie aparatem. Fotografował między innymi śluby. Z czasem jednak poczuł zawodowe wypalenie.
Po wielu latach wypaliłem się. Równocześnie robiłem zdjęcia Kazimierza Dolnego dla przyjemności, ale ile lat można w kółko fotografować to samo? To też zaczęło mnie nudzić – przyznaje.
Odpowiedź znalazł w ludziach.
Zamiast kolejnych widoków dobrze znanych uliczek, dachów i nadwiślańskich pejzaży zaczął coraz uważniej przyglądać się mieszkańcom.
Ich twarzom, pracy, przyzwyczajeniom. Temu, co zwyczajne, a jednocześnie niepowtarzalne.
- Postanowiłem dokumentować ludzi moich czasów. Jesteśmy tu przez chwilę i to ma dla mnie największą siłę. Portretuję zwykłych ludzi w zwykłym życiu – wyjaśnia Doraczyński.
Dziś, kiedy utrzymuje się z innej pracy, może poświęcić fotografii dokładnie tyle uwagi, ile chce. Nie musi realizować zleceń ani spełniać cudzych oczekiwań.
Wrócił też do aparatu analogowego, od którego przed laty wszystko się zaczęło.
Zdjęcia, które znikają po dwóch dniach
W świecie, w którym każdego dnia wykonujemy niezliczone fotografie, a większości nigdy więcej nie oglądamy, jego pomysł może wydawać się niemal staroświecki.
Drukuje zdjęcia. Pakuje je w koperty. Pokonuje setki, czasem tysiące kilometrów, żeby wręczyć je ludziom, których widział zaledwie przez chwilę.
Dlaczego?
– Ludzie dostają papierowe zdjęcie, nad którym mogą zatrzymać się na dłużej. Mogą powiesić je w widocznym miejscu, włożyć do albumu albo pudełka, a potem usiąść z bliskimi i czasem je oglądać – tłumaczy. – W czasach cyfrowych wszystko jest powierzchowne i płytkie. Zdjęcie pojawia się w internecie, by po dwóch dniach nikt o nim nie pamiętał, bo zostało zasypane setkami podobnych fotografii.
Swoje portrety Sylwester rozdaje również mieszkańcom Kazimierza Dolnego.
Przyznaje, że reakcje w Polsce są nieco bardziej powściągliwe niż na południu Europy. Nie ma tylu spontanicznych uścisków, pocałunków i głośnych okrzyków radości. Jest za to szczere zaskoczenie i wdzięczność. Szczególnie wśród starszych mieszkańców.
– Dostrzegam, że to oni najbardziej doceniają moje prezenty – zauważa.
Może dlatego, że pamiętają czasy, kiedy rodzinne fotografie były czymś wyjątkowym. Przechowywano je w albumach, opisywano na odwrocie, pokazywano dzieciom i wnukom.
A może po prostu dlatego, że otrzymanie własnego portretu jest dowodem, że ktoś nas zauważył. Że w codziennym pośpiechu uznał naszą zwyczajną historię za wartą zapamiętania.
Najważniejsze jest to czego nie widać na zdjęciu
Kiedy Sylwester Doraczyński opowiada o swoich podróżach, trudno nie zauważyć, że największe emocje budzą w nim nie same fotografie, ale chwile ich wręczania. To one nadały jego pasji nowy sens.
Dawanie zdjęć sprawia, że czuję w środku coś, czego doświadczam bardzo rzadko. Jestem wtedy wzruszony i bardzo szczęśliwy. Kiedy w Polignano a Mare i Bari zostałem wyściskany przez te wszystkie osoby, zdarzało się, że w oczach stawały mi łzy radości. To wyjątkowo miłe uczucie. I uzależniające, dlatego chciałbym więcej – przyznaje szczerze.
W całej tej historii jest jeszcze jedna ważna osoba. Karolina, jego żona. To właśnie z nią planuje kolejne wyjazdy, omawia pomysły i dzieli radość z fotograficznych odkryć.
– Bez Karoliny pewnie nie istniałby ten projekt. Razem planujemy każdy wyjazd, omawiamy pomysły, a przede wszystkim otrzymuję od niej wsparcie w momentach zwątpienia – podkreśla.
Sylwester i Karolina już przygotowują kolejną podróż na Zakynthos. Na greckiej wyspie czekają następne osoby, którym fotograf chciałby wręczyć zdjęcia. W głowie ma też pomysły na nowe portrety.
– Nie mogę się doczekać – mówi.
I trudno mu się dziwić. Bo choć na pierwszy rzut oka jest to opowieść o fotografii i podróżach, tak naprawdę chodzi o coś znacznie prostszego.
O zauważanie drugiego człowieka. O życzliwość, która nie potrzebuje wspólnego języka. O radość, którą można sprawić komuś zupełnie bezinteresownie.
I o to, że czasem wystarczy niewielka koperta, jedno zdjęcie i odrobina serca, żeby zwykły dzień stał się dla kogoś wyjątkowy.
A Sylwester Doraczyński? Wraca do domu z czymś, czego nie da się zamknąć ani w kopercie, ani w fotograficznym kadrze. Z poczuciem, że zrobił coś dobrego.


Komentarze