Katarzyna Nakonieczna
Telefon zostaje w domu albo trafia do depozytu
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian dla uczniów będzie ograniczenie korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w szkołach.
Nowe przepisy wprowadzają zakaz korzystania przez uczniów szkół podstawowych z telefonów i podobnych urządzeń na terenie szkoły oraz podczas zajęć organizowanych poza nią. Wyjątkiem będzie m.in. korzystanie z urządzenia za zgodą nauczyciela, jeśli jest ono potrzebne do realizacji programu nauczania, sprawdzenia wiedzy albo nagłego kontaktu z rodzicem. Wyjątki przewidziano również ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność lub szczególne potrzeby ucznia, a także w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia.
Szkoły będą mogły zorganizować specjalne miejsca do przechowywania telefonów. Jeśli zdecydują się na takie rozwiązanie, uczniowie będą zobowiązani do odkładania tam urządzeń. Szczegółowe zasady mają być ustalane z udziałem rodziców, nauczycieli i uczniów.
W szkołach ponadpodstawowych to statut szkoły będzie mógł wprowadzić zakaz korzystania z telefonów albo określić zasady ich używania.
Mniej ekranów także w przedszkolach
Zmiany od września obejmą również przedszkola. Nowa podstawa programowa zakłada większy nacisk na aktywność fizyczną, w tym spędzanie czasu na świeżym powietrzu, rozwój kompetencji społecznych i manualnych oraz ograniczenie kontaktu dzieci z ekranami.
Jednym z szerszych celów reformy jest zwiększenie kompetencji cyfrowych i medialnych, ale jednocześnie bardziej świadome korzystanie z technologii.
Nowa reforma zaczyna się od klas I i IV
Od września rusza kolejny etap reformy programowej „Kompas Jutra”. Nowa podstawa programowa szkoły podstawowej będzie wdrażana stopniowo – od 1 września 2026 r. obejmie klasy I i IV, a w kolejnych latach następne roczniki.
Jedną z widocznych zmian będzie większy nacisk na praktyczne wykorzystanie wiedzy. Uczniowie mają nie tylko słuchać i zapamiętywać, ale także samodzielnie działać, eksperymentować i pracować nad projektami.
Nowością będą tzw. doświadczenia edukacyjne. Każdy uczeń ma w każdym roku szkolnym zrealizować przynajmniej jedno doświadczenie, wybrane samodzielnie lub wspólnie z nauczycielem. W praktyce może to oznaczać na przykład wyjście do parku i obserwowanie drzew w ramach zajęć przyrodniczych.
– Przede wszystkim nastawiamy się na to, aby polska szkoła – obok przekazywania wiedzy, z czym radzi sobie całkiem dobrze – kształtowała także kompetencje osobiste, społeczne oraz poczucie sprawczości uczniów – mówiła wiceszefowa MEN Katarzyna Lubnauer kilka miesięcy temu, podczas spotkania z nauczycielami w Lublinie.
Przyroda wraca, technika zmienia formułę
W klasach IV–VI pojawi się przyroda w wymiarze trzech godzin tygodniowo. Przedmiot ma łączyć wiedzę z biologii, geografii, fizyki i chemii i być prowadzony w co najmniej dwugodzinnych blokach.
Technikę zastąpią natomiast zajęcia praktyczno-techniczne. W klasach IV–VI przewidziano na nie po dwie godziny tygodniowo, również w dwugodzinnych blokach. Mają skupiać się na praktycznych umiejętnościach i podstawowych czynnościach przydatnych w codziennym życiu.
W edukacji wczesnoszkolnej zwiększy się z kolei tygodniowy wymiar zajęć – z 20 do 21 godzin.
Dyrektorzy dostaną również więcej godzin do własnej dyspozycji. W klasach IV–VIII ich liczba wzrośnie z czterech do sześciu.
Będzie też tydzień projektowy
W klasach IV–VIII pojawi się tydzień projektowy. Uczniowie będą mogli wykorzystać wiedzę z różnych przedmiotów do realizacji wspólnych, interdyscyplinarnych projektów.
Jak tłumaczyła Katarzyna Lubnauer, taka forma pracy ma rozwijać m.in. umiejętność współpracy, planowania i kompetencje liderskie.
Reforma zakłada również pojawienie się modułów przekrojowych, dotyczących m.in. klimatu, finansów, edukacji medialnej, bezpieczeństwa czy kultury. Ich treści mają być realizowane na różnych przedmiotach, a nie jako osobne lekcje.
Edukacja zdrowotna – część obowiązkowa i dobrowolny moduł
Od września zmieni się także edukacja zdrowotna. Nowa podstawa programowa obejmie szkoły podstawowe oraz – na określonych etapach – licea i technika.
W programie znajdą się m.in. treści dotyczące zdrowia fizycznego i psychicznego, bezpieczeństwa oraz funkcjonowania społecznego. Nowością będzie także moduł „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”.
Udział w tym module pozostanie jednak dobrowolny. W przypadku ucznia niepełnoletniego rodzic lub opiekun prawny będzie mógł pisemnie zrezygnować z jego udziału. Uczeń pełnoletni będzie mógł zrobić to sam. Zajęcia nie będą oceniane.
Nowe zasady dla szkolnych stołówek
Zmiany pojawią się także w szkolnych jadłospisach. Od września szkoły i placówki zapewniające co najmniej trzy posiłki dziennie będą musiały przynajmniej raz w tygodniu podać na obiad danie przygotowane na bazie nasion roślin strączkowych, bez dodatku produktów pochodzenia zwierzęcego.
Nowe przepisy dopuszczają również zastępowanie mleka napojami roślinnymi i stosowanie roślinnych alternatyw produktów mlecznych.
Rodzice będą musieli liczyć się z końcem części specjalnych zasad dla uczniów z Ukrainy
Od 1 września 2026 r. nie będą już obowiązywały dodatkowe rozwiązania dotyczące kształcenia uczniów z Ukrainy, wynikające ze specustawy pomocowej.
Oznacza to m.in. koniec szczególnych zasad dotyczących dodatkowej nauki języka polskiego czy preferencyjnych warunków ukończenia szkoły podstawowej. Uczniowie z Ukrainy będą podlegać ogólnym zasadom, tak jak pozostali uczniowie w Polsce.
Szkoły branżowe z nowymi zawodami
Od września zmieni się także oferta szkolnictwa branżowego. Do klasyfikacji zawodów trafią nowe specjalności związane m.in. z mechaniką precyzyjną, ogrodnictwem oraz branżą teleinformatyczną.
Wśród nowych propozycji znajdą się zawody odpowiadające na potrzeby rozwijających się branż, w tym związanych z nowoczesnymi technologiami i cyberbezpieczeństwem.
Jednocześnie część dotychczasowych zawodów zostanie usunięta z klasyfikacji, choć w przypadku niektórych przewidziano okresy przejściowe pozwalające na uruchomienie kształcenia jeszcze w roku szkolnym 2026/2027.
Szkoła ma też uczyć planowania przyszłości
Zmiany obejmą doradztwo zawodowe. Większą rolę mają odgrywać nowoczesne narzędzia cyfrowe – platformy edukacyjne, bazy zawodów, testy predyspozycji, prognozy rynku pracy czy narzędzia komunikacji z uczniami i rodzicami.
Program doradztwa zostanie też uzupełniony o tzw. kompetencje przyszłości, w tym umiejętności cyfrowe. Szkoły mają bliżej współpracować z pracodawcami, a w planowaniu kariery uczniów większą rolę mają odgrywać także rodzice.
Uczniowie będą mogli prowadzić własną spółdzielnię
Nowością będzie możliwość tworzenia w szkołach spółdzielni uczniowskich. Ma to być dobrowolne zrzeszenie uczniów, którego działalność będzie miała przede wszystkim charakter edukacyjny i wychowawczy. Jak podaje portal prawo.pl, „przedmiotem działalności spółdzielni może być prowadzenie na rzecz szkoły lub placówki oraz uczniów działalności usługowej, handlowej, wytwórczej, a także działalności społeczno-kulturalnej, promocyjnej i edukacyjnej, także na rzecz środowiska lokalnego”.
Spółdzielnię będzie mogło utworzyć co najmniej pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat. Każdy członek będzie wnosił wpisowe.
Nie wszystko jest jeszcze przesądzone
Część zmian zapowiadanych na 2026 r. pozostaje na etapie projektów. Dotyczy to m.in. nowych zasad oceniania, prac domowych, egzaminów klasyfikacyjnych czy oceny zachowania.
Projektowane przepisy zakładają m.in., że egzaminy i sprawdziany będą odbywać się stacjonarnie, a prace domowe w klasach IV–VIII mają być sprawdzane przez nauczyciela i opatrzone informacją zwrotną. Systematyczność ich wykonywania ma być również uwzględniana przy ustalaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej.
Planowany jest również centralny e-dziennik. Pilotaż rozwiązania ma rozpocząć się w roku szkolnym 2026/2027, a pełne udostępnienie systemu zaplanowano na kolejny rok.
Reforma rozłożona na kilka lat
Zmiany, które wchodzą w życie od września, są dopiero początkiem większej przebudowy systemu edukacji. Nowa podstawa programowa będzie wdrażana stopniowo – najpierw w klasach I i IV szkoły podstawowej, a następnie w kolejnych rocznikach.
Nowe podstawy programowe mają objąć klasy I szkół ponadpodstawowych od września 2027 r. Zgodnie z przedstawionym harmonogramem pierwsze egzaminy w nowej formule mają zostać przeprowadzone w 2031 r., a rok później – w technikach.
Komentarze