Nowy miesiąc, nowe grzywny w Kościele. Obejmą duchownych i świeckich

Zmiany są konsekwencją nowelizacji kodeksu prawa kanonicznego, którą w grudniu 2021 roku wprowadził papież Franciszek. Zaktualizowane przepisy przywróciły do prawa kościelnego możliwość stosowania kar pieniężnych jako jednej z form odpowiedzialności za przestępstwa popełnione w czasie wykonywania zadań w Kościele.

Od połowy pensji minimalnej do jej dwudziestokrotności

Szczegółowe zasady określania wysokości kar ekspiacyjnych o charakterze finansowym przyjęła Konferencja Episkopatu Polski podczas 402. Zebrania Plenarnego, które odbyło się 14 października 2025 roku w Gdańsku. Jak poinformowało biuro prasowe Episkopatu, 26 stycznia dokument uzyskał tzw. recognitio Dykasteria ds. Biskupów oraz zgodę na promulgację.

Zgodnie z opublikowanym dekretem, minimalna wysokość grzywny nie może być niższa niż połowa minimalnego miesięcznego wynagrodzenia brutto obowiązującego w dniu wymierzenia kary. Górny limit ustalono na poziomie dwudziestokrotności tej kwoty. Oznacza to, że wysokość kar będzie zmienna i uzależniona od aktualnych przepisów prawa pracy w Polsce.

Na cele kościelne i z poszanowaniem minimum egzystencji

W dokumencie zaznaczono, że organ kościelny wymierzający karę samodzielnie decyduje, na rzecz jakiego podmiotu ukarany ma wpłacić określoną kwotę – z zastrzeżeniem, że środki te muszą być przeznaczone na cele kościelne.

Nowe regulacje przewidują także możliwość pozbawienia całości lub części wynagrodzenia kościelnego. Jednocześnie wprowadzono zabezpieczenie mające chronić podstawowe potrzeby ukaranego. Jak zapisano w dekrecie, kara ta nie może pozbawiać środków koniecznych do godziwego utrzymania, odpowiadających kwocie wolnej od zajęcia komorniczego przewidzianej w polskim prawie.

Przepisy już obowiązują

Dekret w sprawie kar finansowych został opublikowany na oficjalnej stronie Konferencji Episkopatu Polski oraz w organie urzędowym „Akta Konferencji Episkopatu Polski”. Nowe zasady wejdą w życie 1 marca.

Wprowadzenie grzywien do praktyki Kościoła w Polsce to jedna z istotniejszych zmian w prawie kanonicznym ostatnich lat. Ma ona – jak podkreślają autorzy dokumentu – służyć skuteczniejszemu egzekwowaniu odpowiedzialności za naruszenia prawa kościelnego, przy jednoczesnym zachowaniu zasad proporcjonalności i ochrony minimum egzystencji osób ukaranych.

Przestępstwo kanoniczne - przykłady 

• Przestępstwa przeciwko wierze i jedności Kościoła:
  • Apostazja – całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej.
  • Herezja – uporczywe zaprzeczanie lub powątpiewanie w prawdy wiary.
  • Schizma – odmowa podporządkowania się papieżowi lub wspólnocie Kościoła.
• Przestępstwa przeciwko sakramentom i religii:
  • Aborcja – osoba bezpośrednio dokonująca aborcji, u której nastąpił skutek, podlega ekskomunice wiążącej mocą samego prawa (latae sententiae).
  • Profanacja Najświętszego Sakramentu – porzucenie, zabranie lub przechowywanie konsekrowanych postaci w celu świętokradczym.
  • Symonia – kupno lub sprzedaż godności, urzędu lub rzeczy duchowych.
  • Naruszenie tajemnicy spowiedzi – bezpośrednie ujawnienie grzechów penitenta przez spowiednika.
  • Rozgrzeszenie wspólnika – udzielenie rozgrzeszenia osobie, z którą zgrzeszyło się przeciwko szóstemu przykazaniu.
  • Symulacja sakramentów – udawanie sprawowania sakramentu (np. przez osobę niebędącą księdzem).
• Przestępstwa przeciwko władzy kościelnej i wolności Kościoła:
  • Użycie przemocy fizycznej wobec papieża.
  • Udzielenie święceń biskupich bez mandatu papieskiego.
  • Fałszywe oskarżenie spowiednika o namawianie do grzechu przeciw szóstemu przykazaniu.
• Przestępstwa w sprawowaniu urzędów:
  • Fałszowanie dokumentów kościelnych.
  • Niewłaściwe zarządzanie dobrami kościelnymi (np. zaniedbania w inwentaryzacji, niegospodarność).
  • Pobieranie nieuprawnionych ofiar za sakramenty