Kamil Pomorski
Sesja, jakiej jeszcze nie było
XXXIX Nadzwyczajną Sesję zwołano na wniosek prezydenta Chełma Jakuba Banaszka, a odbyła się ona w symbolicznym miejscu – Muzeum Ziemi Chełmskiej. Radni i zaproszeni goście wysłuchali odczytania dokumentu Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, watykańskiej instytucji odpowiedzialnej za sprawy liturgii i kultu religijnego. Decyzja potwierdza to, co dla wielu mieszkańców od pokoleń było oczywiste – teraz ma to jednak rangę oficjalnego aktu Kościoła powszechnego.
Tego samego dnia Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny w Chełmie zostało uhonorowane Odznaczeniem Prezydenta Miasta – gest podkreślający, jak wielką rolę świątynia odgrywa w tożsamości miasta.
Skąd ta decyzja
Dekret nie pojawił się znikąd. To odpowiedź na prośbę, którą w kwietniu 2026 roku wystosował do Watykanu abp Stanisław Budzik, metropolita lubelski. Stolica Apostolska odpowiedziała stosunkowo szybko: dokument nosi datę 2 lipca 2026 roku, a do Chełma dotarł na czas, by odczytać go tuż po dorocznym odpuście ku czci Matki Bożej Chełmskiej, obchodzonym co roku 7 i 8 września.
Patronka, która nie mieszka w Chełmie
To najbardziej niebanalny wątek tej historii. Choć miasto formalnie zyskało swoją Patronkę, oryginalna ikona, od której zaczął się kult, od 111 lat znajduje się poza jego granicami.
Legenda mówi, że obraz jako część posagu przywiozła do Chełma bizantyjska księżniczka Anna, a w 1001 roku umieszczono go w cerkwi wzniesionej specjalnie na Wysokiej Górce Chełmskiej. Historycy datują samo malowidło na XI wiek i wskazują na jego konstantynopolitańskie pochodzenie – pierwszy pisemny opis sporządził dopiero w 1648 roku Jakub Susza, późniejszy biskup unicki.
To właśnie za jego sprawą ikona zyskała rozgłos wykraczający daleko poza region. W 1651 roku, w czasie wojny z Kozakami, obraz trafił do króla Jana Kazimierza, który zabierał go później na kolejne kampanie wojenne – tradycja przypisuje mu udział w zwycięstwie pod Beresteczkiem, po czym zaczęto nazywać ikonę Madonną Wojenną. W 1765 roku, 1 września, obraz uroczyście koronował arcybiskup smoleński Herakliusz Lisański.
Dalsze losy ikony splatają się z burzliwą historią regionu. Po zniesieniu unii kościelnej w 1875 roku katedra wraz z cudownym wizerunkiem przeszły w ręce prawosławne. A w 1915 roku, w obliczu zbliżającego się frontu I wojny światowej, ewakuujący się z Chełma duchowni prawosławni wywieźli obraz w głąb Rosji – i od tamtej pory ślad po nim się urywa. Dziś badacze wskazują, że oryginał znajduje się w Muzeum Ikony Wołyńskiej w Łucku, na Ukrainie, dostępny dla zwiedzających, ale już nie dla wiernych. W samym Chełmie, w sanktuarium na Górze Chełmskiej, czczona jest wierna replika namalowana w 1938 roku przez Władysława Ukleję.
Kult silniejszy niż granice
Paradoksalnie to właśnie ta nieobecność najlepiej pokazuje siłę chełmskiego kultu. Przez ponad sto lat mieszkańcy czcili nie tyle sam obraz, co to, co on reprezentuje – a wrześniowy dekret nadaje temu wreszcie oficjalny, kościelny wymiar. Nie przywraca miastu zaginionej ikony, ale potwierdza więź, która przetrwała zabory, dwie wojny światowe i ponad wiek bez oryginału.
Dla Chełma 8 września 2026 roku jest więc datą podwójnie symboliczną: dniem, w którym miasto formalnie zyskało swoją niebiańską Patronkę – i przypomnieniem, że Jej historia jest znacznie bardziej burzliwa, niż mogłoby się wydawać.
Komentarze