Jan Wydra w dialogu z mistrzami. Nowa wystawa w Muzeum Narodowym w Lublinie

Ekspozycja „Jan Wydra w dialogu z mistrzami: Bruegel, Bosch, Galle, Rembrandt i inni” zestawi prace polskiego artysty z dziełami dawnych mistrzów, których twórczość stanowiła dla niego źródło inspiracji.

– Jan Wydra nie jest postacią powszechnie znaną. Nasza wystawa ma pokazać, że choć nie dorównywał dawnym mistrzom, to wzorował się na nich, a ich twórczość przetwarzał przez własny język artystyczny. Myślę, że udało mu się to osiągnąć – mówi Barbara Oratowska, zastępca dyrektora ds. wystaw i edukacji Muzeum Narodowego w Lublinie.

Wydra był artystą silnie związanym z regionem lubelskim. Urodził się w Ciecierzynie pod Lublinem, a przez znaczną część życia tworzył na Lubelszczyźnie. Zmarł w 1937 roku, mając zaledwie 35 lat. Jego twórczość wpisuje się w szerszy nurt poszukiwań artystycznych pierwszej połowy XX wieku, kiedy wielu twórców zwracało się ku tradycji renesansu i baroku, próbując na nowo odczytać dorobek dawnych mistrzów.

Jak wyjaśnia Klara Sadkowska, kuratorka i pomysłodawczyni wystawy, zainteresowanie sztuką dawną było odpowiedzią na intensywne przemiany artystyczne i społeczne początku XX wieku. Szczególne znaczenie miały doświadczenia I wojny światowej, które skłoniły artystów do poszukiwania nowych środków wyrazu, a zarazem do refleksji nad rolą sztuki w odradzającym się społeczeństwie. Podobne tendencje można było zaobserwować w różnych krajach Europy – wśród prerafaelitów w Anglii, nazareńczyków w Niemczech, a w Polsce w środowisku Bractwa św. Łukasza. Nie chodziło jednak o ich dosłowne naśladowanie, lecz o twórcze przetwarzanie tradycji i poszukiwanie własnego języka artystycznego. Właśnie temu zagadnieniu poświęcona będzie lubelska ekspozycja.

– To bardzo ciekawy wątek: w jaki sposób artyści korzystali z tradycji, jak odwoływali się do renesansu i baroku. W XX wieku pojawiła się chęć odtworzenia wielkiej sztuki dawnej. Była to również próba stworzenia stylu narodowego i podniesienia rangi polskiej sztuki poprzez nawiązanie do europejskiego dziedzictwa – tłumaczy Klara Sadkowska.

W przypadku Jana Wydry ważnym źródłem wiedzy o jego inspiracjach są zachowane dokumenty, przede wszystkim listy do żony Marii, pisane w latach 30. XX wieku. Stanowią one swoiste podsumowanie jego drogi twórczej i pozwalają poznać artystyczne fascynacje malarza. Wydra pisał w nich między innymi o Rembrandcie oraz o sztuce renesansu i baroku – nie tylko niderlandzkiej, ale także włoskiej i francuskiej.

Listy powstały w ostatnich latach życia artysty, gdy z powodu choroby nie mógł już w pełni poświęcać się malarstwu. Jak wyjaśnia kuratorka, zawarte w nich refleksje pozwalają prześledzić jego stosunek do sztuki dawnych epok i zrozumieć, jak łączyły się w jego twórczości tradycje oddalone od siebie o ponad pięć stuleci.

Ważne miejsce w biografii malarza zajmuje również środowisko lubelskie. Wydrę wspierał i promował poeta Józef Czechowicz, który popularyzował jego twórczość i napisał także utwór dramatyczny poświęcony artyście.

150 dzieł, 23 instytucje i sześć prac prezentowanych po raz pierwszy

Na wystawie zgromadzonych zostanie około 150 obrazów i grafik, w tym 85 dzieł Jana Wydry. Znaczną część ekspozycji stanowią prace z kolekcji Muzeum Narodowego w Lublinie, które posiada około 40 obiektów związanych z artystą.

– Kuratorka prowadziła także poszukiwania wśród prywatnych właścicieli obrazów. Udało się pozyskać dzieła, z których sześć będzie pokazywanych po raz pierwszy – podkreśla Barbara Oratowska.

W przygotowanie wystawy zaangażowały się 23 podmioty użyczające. Wśród polskich instytucji znalazły się m.in. Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie oraz Zamek Królewski na Wawelu. Dzieła wypożyczono również z zagranicznych placówek, w tym Rijksmuseum w Amsterdamie, Narodowej Galerii w Pradze i Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych w Antwerpii. Ekspozycję uzupełnią obiekty udostępnione przez trzech prywatnych właścicieli.

Oprowadzania kuratorskie i wykłady

Wystawie będzie towarzyszył program wydarzeń edukacyjnych. Zwiedzający będą mogli wziąć udział w oprowadzaniach kuratorskich, które pozwolą bliżej poznać prezentowane dzieła i artystyczne inspiracje Jana Wydry. Wernisaż wystawy odbędzie się 20 listopada o godzinie 18:00.  Pierwsze spotkanie kuratorskie zaplanowano z kolei na 22 listopada o godz. 12.00. Kolejne odbędą się 28 i 29 listopada, również o godz. 12.00. W grudniu oprowadzania będą organizowane w piątki o godz. 16.00 oraz w niedziele o godz. 12.00. Udział w nich będzie wliczony w cenę biletu na wystawę.

Program uzupełnią wykłady poświęcone twórczości artysty, jego inspiracjom oraz sztuce dawnej. 12 grudnia Alicja Jakubowska, kustoszka i kuratorka wystaw w Zamku Królewskim w Warszawie, wygłosi prelekcję „Złoty wiek w Kazimierzu Dolnym, jak Jan Wydra wskrzesił niderlandzkich mistrzów”. 6 lutego odbędzie się wykład „Wizja sztuki dawnej u Jana Wydry, Antoniego Michalaka i Jeremiego Kubickiego”, który poprowadzi Anna Krawczyk z Muzeum Narodowego w Warszawie. Z kolei w marcu, przed zakończeniem wystawy zaplanowanym na 7 marca, dr Grażyna Bastek, historyczka sztuki i publicystka związana z Muzeum Narodowym w Warszawie, opowie o inspiracjach współczesnych malarzy malarstwem dawnym.

Bilet normalny na wystawę kosztuje 30 zł, a ulgowy 15 zł. Ekspozycji towarzyszyć będzie także bogato ilustrowany katalog zawierający artykuły naukowe poświęcone artyście i jego twórczości. Publikacja będzie dostępna w muzealnym sklepiku od dnia otwarcia wystawy.