Bartosz Janik
Anton Lipošćak (1863-1924)
Ostatni austro-węgierski generał-gubernator wojskowy w Lublinie. Reprezentował władzę okupacyjną monarchii habsburskiej. W obliczu rozpadu Austro-Węgier i działań polskich organizacji niepodległościowych prowadził rozmowy dotyczące przekazania administracji. 3 listopada 1918 r. zawiadomił Radę Regencyjną o oddaniu w polskie ręce obszaru okupacji austro-węgierskiej. Jego ustąpienie symbolizowało koniec austriackiego panowania w Lublinie.
Stanisław Sosabowski (1892-1967)
Porucznik armii austro-węgierskiej, późniejszy generał Wojska Polskiego i dowódca 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Na początku 1918 r. został skierowany do Lublina. 1 listopada wystąpił na zebraniu polskich oficerów, wzywając do złożenia przysięgi na wierność polskim władzom. Wspólnie ze Stanisławem Burhardtem-Bukackim uczestniczył w negocjacjach, które umożliwiły pokojowe opuszczenie miasta przez ukraińskich żołnierzy dawnej armii austro-węgierskiej. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. dowodził 21. Pułkiem Piechoty „Dzieci Warszawy”, uczestnicząc w obronie stolicy. Największą sławę przyniosło mu dowodzenie 1. Samodzielną Brygadą Spadochronową, która we wrześniu 1944 r. uczestniczyła w alianckiej operacji „Market Garden” w Holandii.
Stefan Pasławski (1885-1956)
Podpułkownik, oficer organizującego się Wojska Polskiego, późniejszy generał brygady. Przybył do Lublina 1 listopada 1918 r. jako przedstawiciel polskiego Sztabu Generalnego, posiadający pełnomocnictwa do objęcia dowództwa wojskowego w mieście. Uczestniczył w organizowaniu polskiego garnizonu oraz uroczystości zaprzysiężenia żołnierzy 2 listopada. Następnie pełnił funkcję szefa sztabu Okręgu Wojskowego nr 3. W II Rzeczypospolitej pełnił funkcje wojewody białostockiego i stanisławowskiego.
Ks. Jan Władziński
Lubelski duchowny i kanonik, uczestnik uroczystości patriotycznych towarzyszących odzyskiwaniu niepodległości. 2 listopada 1918 r. wygłosił kazanie podczas uroczystej przysięgi polskich żołnierzy na placu Katedralnym. Podkreślał znaczenie służby odradzającej się ojczyźnie, dyscypliny wojskowej oraz posłuszeństwa polskim władzom. Jego wystąpienie stanowiło ważny element symbolicznego zerwania z okupacją. Przez wiele lat był rektorem lubelskiego kościoła powizytkowskiego, a w 1910 r. zainicjował wystawienie przy nim pomnika upamiętniającego zwycięstwo pod Grunwaldem, za co został ukarany przez władze rosyjskie. Angażował się również w działalność lubelskiej Polskiej Macierzy Szkolnej, Towarzystwa Muzeum Lubelskie oraz organizowanie pomocy dla legionistów i ich rodzin.
Ignacy Daszyński (1866-1936)
Działacz socjalistyczny i niepodległościowy, przywódca Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego. 7 listopada 1918 r. przybył do Lublina i stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, proklamowanego w nocy z 6 na 7 listopada. Rząd ogłosił manifest zapowiadający demokratyczny ustrój, równouprawnienie obywateli, reformy społeczne i ośmiogodzinny dzień pracy. Daszyński stał się główną postacią polityczną lubelskiego ośrodka władzy. W II Rzeczypospolitej pełnił funkcję wicepremiera Rządu Obrony Narodowej, a w latach 1928-1930 marszałka Sejmu, stając się jednym z najważniejszych obrońców parlamentaryzmu w sporze z obozem sanacyjnym.
Stanisław Burhardt-Bukacki (1890-1942)
Major Legionów Polskich, działacz Polskiej Organizacji Wojskowej, późniejszy generał Wojska Polskiego. 22 października 1918 r. został skierowany do Lublina w celu przygotowania rozbrojenia wojsk okupacyjnych. W nocy z 26 na 27 października wydał rozkaz mobilizacji struktur POW na obszarze okupacji austriackiej. Był jednym z głównych organizatorów wojskowego przejęcia władzy w mieście i uczestniczył w negocjacjach z ukraińskimi żołnierzami. Podczas wojny polsko-bolszewickiej dowodził 8. Dywizją Piechoty, wyróżniając się w walkach z Armią Czerwoną. W kolejnych latach pełnił wysokie funkcje w strukturach Wojska Polskiego, między innymi wiceministra spraw wojskowych i inspektora armii, a po klęsce Francji w 1940 r. uczestniczył w ewakuacji polskich żołnierzy do Wielkiej Brytanii.
Juliusz Zdanowski (1874-1937)
Polityk i działacz społeczny, generalny komisarz rządu Rady Regencyjnej na obszar okupacji austro-węgierskiej. Już w październiku 1918 r. prowadził działania mające doprowadzić do pokojowego przejęcia administracji przez polskie władze. Negocjował z generałem Lipošćakiem, zabiegał o skierowanie polskich oddziałów wojskowych do Lublina oraz organizował administrację cywilną. Po ustąpieniu Austriaków był jednym z głównych przedstawicieli polskiej władzy w mieście. Był związany z obozem narodowo-demokratycznym, a w niepodległej Polsce zasiadał w Senacie I kadencji w latach 1922-1927 oraz działał na rzecz rozwoju samorządu terytorialnego.
Edward Rydz-Śmigły (1886-1941)
Pułkownik Legionów Polskich, komendant główny Polskiej Organizacji Wojskowej, późniejszy marszałek Polski. 3 listopada 1918 r. przybył do Lublina i uczestniczył w rozmowach dotyczących podporządkowania oddziałów POW polskim władzom wojskowym. Jego działania odzwierciedlały napięcia między środowiskiem piłsudczykowskim a strukturami Rady Regencyjnej. 7 listopada został wyznaczony przez rząd lubelski na naczelnego komendanta wojsk polskich do czasu powrotu Józefa Piłsudskiego. Podczas wojny polsko-bolszewickiej należał do najważniejszych polskich dowódców, uczestnicząc między innymi w wyprawie kijowskiej oraz Bitwie Warszawskiej w 1920 r. Po śmierci Józefa Piłsudskiego został Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych, w 1936 r. otrzymał buławę marszałkowską, a we wrześniu 1939 r. sprawował funkcję Naczelnego Wodza podczas niemieckiej i sowieckiej agresji na Polskę.
Jan Turczynowicz (1885-1934)
Adwokat, działacz społeczny i samorządowy, prezydent Lublina od 22 października 1918 r. Sprawował urząd w okresie likwidacji administracji austro-węgierskiej i przejmowania władzy przez Polaków. W pierwszych dniach listopada reprezentował samorząd miejski, którego zadaniem było zapewnienie ciągłości funkcjonowania Lublina w nowych warunkach politycznych. Z lubelskim samorządem był związany już przed odzyskaniem niepodległości, pełniąc od 1916 r. funkcję wiceprezydenta miasta, a w latach 1919-1927 przewodnicząc Radzie Miejskiej. Angażował się w modernizację Lublina, w tym rozwój wodociągów, infrastruktury komunalnej i miejskich inwestycji finansowanych między innymi z pożyczki amerykańskiej firmy Ulen & Co. Obok Juliusza Zdanowskiego należał do najważniejszych przedstawicieli polskiej władzy cywilnej w mieście.
Stefan Lelek-Sowa (1885-1940)
Działacz niepodległościowy i oficer Polskiej Organizacji Wojskowej, posługujący się pseudonimem "Łuba". Od 17 października 1918 r. kierował Okręgiem VIII POW. 25 października wydał rozkaz utworzenia obwodu obejmującego powiat lubelski. Podległe mu struktury konspiracyjne przygotowywały się do rozbrajania oddziałów austro-węgierskich i przejęcia kontroli nad miastem. W okresie międzywojennym pracował między innymi jako sędzia Sądu Apelacyjnego w Lublinie, a we wrześniu 1939 r. włączył się w działalność Komitetu Obrony Lublina, którego członkowie pomogli ocalić cenne obrazy Jana Matejki. Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej współorganizował lubelską konspirację niepodległościową, za co został aresztowany przez gestapo i 29 czerwca 1940 r. rozstrzelany w Rurach Jezuickich. Reprezentował lokalny, organizacyjny wymiar walki o niepodległość.
Komentarze