Paweł Puzio
Pierwsze takie prace w Hucie Pieniackiej
Działania prowadził Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskim przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”. W pracach uczestniczyli również przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz członkowie Stowarzyszenia Huta Pieniacka.
Były to pierwsze specjalistyczne działania poszukiwawcze prowadzone w tej lokalizacji. Ich głównym celem było odnalezienie miejsc pochówku Polaków zamordowanych w 1944 roku.
Wieś, której nie odbudowano
Przed wojną Huta Pieniacka była polską wsią w dawnym województwie tarnopolskim. 28 lutego 1944 roku została zaatakowana. Według IPN zbrodni dokonali Ukraińcy służący w 4 Galicyjskim Pułku Policji SS, związanym z 14 Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalnych ukraińskich bojówek.
Zamordowano ponad 850 osób: kobiety, dzieci i mężczyzn. Wieś nigdy nie została odbudowana. Dziś o jej istnieniu przypomina jedynie pomnik.
Archeolodzy natrafili na zbiorową mogiłę
Prace były trudne, bo dawna zabudowa wsi została niemal całkowicie zatarta. Badacze musieli opierać się na archiwalnych relacjach świadków sprzed wielu dekad.
Już na początku działań archeolodzy odsłonili zarys fundamentów dawnej kaplicy parafialnej. Jej położenie odpowiadało zapisom w dawnych księgach parafialnych i relacjom ocalałych. To właśnie kaplica stała się punktem odniesienia przy lokalizacji mogił.
Czwartego dnia prac, w jej pobliżu, odnaleziono zbiorową mogiłę. Szczątki ofiar były złożone w nieładzie, bez trumien, bezpośrednio w jamie grobowej. Wiele kości nosi ślady nadpaleń, co odpowiada historycznym opisom przebiegu zbrodni.
Szczątki w 25 lokalizacjach
W sumie przebadano ponad 4 tys. metrów kwadratowych terenu dawnej wsi. Szczątki ludzkie odnaleziono w 25 lokalizacjach na obszarze ponad 200 metrów kwadratowych.
Główna mogiła obejmuje teren 72 metrów kwadratowych. IPN podkreśla, że na obecnym etapie nie można jeszcze precyzyjnie określić liczby ofiar, ale skala odkrycia potwierdza masowy charakter pochówku. Mogiła może kryć szczątki nawet kilkuset osób.
Będzie wniosek o ekshumacje
Po podsumowaniu wyników badań IPN ma złożyć do władz ukraińskich wniosek o zgodę na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych.
Kolejnym etapem ma być podjęcie szczątków ofiar, przeprowadzenie badań antropologicznych i genetycznych, a następnie zapewnienie zamordowanym godnego, chrześcijańskiego pochówku.
Odkrycie w cieniu sporu Nawrocki–Zełenski
Informacja o wynikach prac w Hucie Pieniackiej pojawia się w czasie narastającego sporu o ukraińską politykę pamięci. Karol Nawrocki zaproponował ostatnio rozpoczęcie procedury odebrania Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Powodem była decyzja władz Ukrainy o nadaniu jednej z jednostek wojskowych patronatu „Bohaterów UPA”.
Komentarze