Kamil Pomorski
Sąd Okręgowy w Lublinie w listopadzie ubiegłego roku odrzucił pozew miasta Chełma przeciwko Skarbowi Państwa, uznając, że sprawa nie ma charakteru cywilnego. Jak przekazał rzecznik sądu Andrzej Mikołajewski, „droga sądowa jest niedopuszczalna, gdyż nie jest to sprawa cywilna”. Spór dotyczy bowiem porozumienia administracyjnego, a kwestie jego obowiązywania lub skuteczności wypowiedzenia – jak podkreślił – należą do kompetencji sądów administracyjnych, a nie powszechnych. Postanowienie nie jest prawomocne.
Miasto Chełm nie zamierza jednak składać broni. – Uważamy, że sprawa nie jest jeszcze zakończona – podkreślił Kacper Jasyk z chełmskiego ratusza, zapowiadając, że po zapoznaniu się z pisemnym uzasadnieniem miasto złoży zażalenie do Sądu Apelacyjnego w Lublinie.
Spór dotyczy umowy zawartej 27 listopada 2023 roku pomiędzy Chełmem a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która zakładała współprowadzenie muzeum oraz finansowanie budowy placówki kwotą ok. 162 mln zł. W styczniu 2024 roku nowy szef resortu kultury Bartłomiej Sienkiewicz zdecydował o jej wypowiedzeniu. Resort tłumaczył tę decyzję negatywną oceną przesłanek podpisania umowy oraz brakiem środków w budżecie MKiDN na realizację wielomilionowych zobowiązań.
Chełmski samorząd od początku stoi na stanowisku, że wypowiedzenie było bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych. Stąd decyzja o skierowaniu sprawy na drogę sądową – choć, jak pokazuje orzeczenie, wybrano ścieżkę kwestionowaną przez sąd.
W tle sporu pojawiają się jednak również deklaracje polityczne, które mają podtrzymać projekt przy życiu. W listopadzie ubiegłego roku wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiedział, że jeśli resort kultury nie podejmie się realizacji muzeum, odpowiedzialność może przejąć Muzeum Wojska Polskiego. – Po to jesteśmy w tym rządzie, żeby sprawy polityki pamięci skrupulatnie realizować – mówił wówczas.
Podobne zapowiedzi padły także w Lublinie, gdzie szef MON podkreślał, że upamiętnienie ofiar ludobójstwa wołyńskiego powinno powstać w województwie lubelskim, jako element większej narracji historycznej.
Prezydent Chełma Jakub Banaszek przypomina, że idea muzeum sięga 2020 roku, a przygotowania – w tym zakup siedmiohektarowego terenu – były realizowane przy współudziale państwa. Całkowity koszt inwestycji oszacowano na ok. 180 mln zł, z czego zdecydowaną większość miała stanowić dotacja ministerialna. W 2024 roku resort przekazał jedynie 1 mln zł dotacji podmiotowej na bieżącą działalność placówki.
Spór o muzeum ma jednak także wymiar międzynarodowy i symboliczny. Rzeź Wołyńska pozostaje jednym z najtrudniejszych punktów w relacjach polsko-ukraińskich. Dla strony polskiej była to zbrodnia ludobójstwa, dla ukraińskiej – element symetrycznego konfliktu zbrojnego. Właśnie dlatego projekt muzeum w Chełmie od początku postrzegany był nie tylko jako inwestycja, lecz także ważny głos w sporze o pamięć historyczną.
Dziś ta pamięć znalazła się w prawnym i politycznym zawieszeniu. Czy sprawa trafi na właściwą drogę sądową, a zapowiedzi rządowego wsparcia przełożą się na realne decyzje – okaże się w kolejnych miesiącach. Na razie wiadome jest tylko to, że walka o Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w Chełmie wciąż trwa.
Komentarze