Radosław Szczęch
Takie odkrycia nie zdarzają się często. W miejscu, w którym jeszcze dwadzieścia lat temu planowano budowę lotniska dla Lublina, na polach pomiędzy Brzeźnicą Leśną w gminie Niedźwiada, a Leszkowicami w gminie Ostrówek - od kilku lat działają kopalnie piasku, bursztynu i glaukonitu.
Na ich terenie już w sierpniu zeszłego roku znaleziono bardzo starą kość - fragment żuchwy walenia, prawdopodobnie prehistorycznego delfina. Zwierzę żyło ok. 38 milionów lat temu, w okresie eocenu - mniej więcej 28 mln lat po wyginięciu dinozaurów. Według specjalistów, na naszej planecie panował wtedy łagodny, ciepły klimat sprzyjający rozwojowi ssaków. Morza i oceany pokrywały nie tylko Brzeźnicę Leśną, ale niemal cały obszar dzisiejszej Polski, aż do Karpat.
Co ciekawe, żuchwa prehistorycznego delfina, to najstarsza kość ssaka, jaka kiedykolwiek została znaleziona na Lubelszczyźnie, a w przypadku waleni - jedna z najstarszych w tej części Europy. Nie usłyszelibyśmy o niej, gdyby nie splot kilku okoliczności. Po pierwsze kopalnie z powiatu lubartowskiego przerzucają tysiące ton ziemi i piasku, więc ich pracownicy raz na jakiś czas znajdują coś ciekawego. Gdy w lecie zeszłego roku trafiono na tę kość, trafiła do gabinetu prezesa spółki "Fundusz Operator", a ten zainteresował nią swojego znajomego naukowca, geologa, znanego promotora lubelskiego bursztynu, dra Lucjana Gazdę z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie.
- Od początku wiedziałem, że mamy do czynienia ze ssakiem, ale jakim dokładnie tego już powiedzieć nie mogłem. Odkrycie przekazałem na ręce dr Daniela Tyborowskiego z wydziału geologii Uniwersytetu Warszawskiego, który zorganizował międzynarodowy zespół badawczy. Wyniki ich ustaleń zainteresowały amerykańskie media. Okazało się, że to pierwszy prehistoryczny waleń odkryty w tej części Europy - opowiada dr Lucjan Gazda. - Dotychczas znajdowano je w Egipcie, Pakistanie, USA, a także w Niemczech i na Ukrainie. Polska dotychczas była pod tym względem białą plamą - dodaje.
Czym różni się dawny delfin od tego współczesnego? Okazuje się, że mógł wyglądać bardzo podobnie.
- Analiza kości pokazała, że okaz należał do Pelagiceti, grupy waleni, która obejmuje już formy całkowicie wodne, mniej więcej wielkości dzisiejszego delfina – około 2 metrów długości. Żył w ciepłym, płytkim morzu, polował na ławice drobnych ryb, ale sam mógł padać ofiarą dużych rekinów. Odkrycie podważa tezę, że w trakcie eocenu walenie stawały się coraz większe, udowadniając, że już we wczesnej fazie rozwoju tej grupy obok olbrzymów istniały też mniejsze, wyspecjalizowane formy zajmujące zróżnicowane nisze ekologiczne - piszą naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego. - O tym, że znalezisko należało do tego niezwykłego ssaka, świadczy nie tylko kształt fragmentu żuchwy i układ zębodołów, lecz także wewnętrzna budowa kości - dodają.
Niewykluczone, że tego rodzaju znalezisk z powiatu lubartowskiego będzie więcej. Dr Lucjan Gazda zapowiada przyjazd na teren kopalni, by poszukać kolejnych fragmentów szkieletu prehistorycznego walenia lub innych przedstawicieli fauny sprzed milionów lat.
Kość sprzed 38 mln lat trafiła do muzeum wydziału geologii UW.
Komentarze