Kamil Pomorski
Dramatyczna walka z czasem i... „złotolem”
W centralnej części wschodniej ściany prezbiterium, tuż za monumentalnym ikonostasem cerkwi pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie, znajduje się obiekt szczególny. Ikona „Trójca Święta”, namalowana techniką olejną na płótnie, przez lata ulegała powolnej degradacji. Kiedy konserwatorzy przystąpili do prac, stan osłabionego płótna był zatrważający – w dolnej części widoczne były rozdarcia, warstwa malarska była silnie zabrudzona, werniks pożółkł, a farba zaczęła się wykruszać.
Osobnym i niezwykle trudnym wyzwaniem okazała się zabytkowa, drewniana rama. W przeszłości została ona niefortunnie przemalowana złotolem, który z biegiem lat pociemniał, szpecąc zabytek. Strukturę drewna niszczyły dodatkowo ubytki, pleśń oraz żerujące owady.
Konserwatorzy musieli działać chirurgicznie: usunięto dekady brudu, zatrzymano procesy gnilne, odtworzono brakujące fragmenty ramy i nałożono nowe złocenia. Prace, które oficjalnie odebrali przedstawiciele zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków oraz Urzędu Miasta w Hrubieszowie, zrealizowano dzięki dofinansowaniu z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.
Świątynia pod znakiem trzynastu kopuł
Uratowana ikona wróciła do miejsca, które w skali całej Polski jest architektonicznym unikatem. Budowana w latach 1867–1875 hrubieszowska cerkiew to jedyna świątynia prawosławna w kraju i jedna z niewielu na świecie ozdobiona aż trzynastoma kopułami.
Liczba ta niesie za sobą głęboką symbolikę teologiczną – w tradycji wschodniej oznacza ona Jezusa Chrystusa oraz dwunastu apostołów.
Wzniesiona na planie krzyża greckiego budowla przetrwała najtrudniejsze zawirowania historii, w tym masowe wysiedlenia ludności prawosławnej z 1914 roku (tzw. bieżeństwo). Do dziś jej wnętrze zachwyca unikalną XIX-wieczną polichromią, stanowiącą rzadkie, niezwykle płynne połączenie surowego stylu bizantyńsko-ruskiego z subtelną secesją.
Dwadzieścia lat cichej rewolucji
Odnowienie ikony „Trójca Święta” to nie jednorazowy zryw, ale część większego, fascynującego planu. Hrubieszowska parafia, pod wodzą ks. prot. Jana Kota, od dwudziestu lat realizuje niezwykłą strategię: każdego roku oddaje do pracowni konserwatorskiej jeden wybrany element wyposażenia.
Dzięki tej żelaznej konsekwencji, w ciągu ostatnich dwóch dekad udało się uratować i przywrócić do dawnej świetności aż 90 procent zabytków ruchomych znajdujących się w cerkwi. To żywy dowód na to, że skuteczna ochrona tożsamości kulturowej nie potrzebuje głośnych, medialnych zrywów, lecz systematyczności, cierpliwości i szacunku dla przeszłości.
Komentarze