Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Magazyn

3 czerwca 2011 r.
15:27
Edytuj ten wpis

Wolał Marysieńkę od arkasu?

 (Wojciech Nieśpiałowski)
(Wojciech Nieśpiałowski)

W okolicach Pilaszkowic do dziś podaje się arkas, słodki deser, który był ulubionym przysmakiem króla Jana III Sobieskiego. To w Pilaszkowicach powstały słynne listy miłosne do Marysieńki, której słodycz cenił ponad największe przysmaki.

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować
Choć w XIX wieku staropolska kuchnia straciła swój oryginalny narodowy charakter, to pamięć o niej przetrwała na Podlasiu, a niektóre potrawy można odnaleźć na szlaku Jana III Sobieskiego. Śladów królewskiej kuchni możemy szukać w okolicach Rybczewic, Mełgwi, Wólki, Spiczyna i Piask.

Mamy króla w Pilaszkowicach

Prof. Jarosław Dumanowski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wydawca najstarszej polskiej księgi kucharskiej "Compendium ferculorum”, napisanej przez Stanisława Czernieckiego, nie ukrywa, że w centrum kulinarnych poszukiwań śladów sarmackiej kuchni na Lubelszczyźnie stoi osoba Jana III Sobieskiego oraz miejscowość Pilaszkowice. Do rodu Sobieskich Pilaszkowice należały już w XVI wieku. Potęgę rodu stworzył Marek Sobieski, ulubieniec króla Stefana Batorego, który powiedział o Marku: "Gdyby los całego królestwa od jednego harcu zależał, nikomu bym bezpieczniej w tym razie nie ufał nad Marka Sobieskiego”.

Po jego śmierci Pilaszkowice odziedziczył jego syn Jakub. Kiedy zmarł w 1646 roku, dobra w Pilaszkowicach objął jego syn Jan, późniejszy król Jan III Sobieski. Mieszkał w Pilaszkowicach do 1658 roku, potem bywał tam okazyjnie. Tak jak w Markuszowie i Lublinie.

Randki z Matką Boską w tle

Kiedy Jan Sobieski odziedziczył Pilaszkowice, wokół pałacu założył piękny park z lipowymi alejami, w którym pojedyncze drzewa tworzyły kształt litery "M” na cześć ukochanej Marysieńki, do której z Pilaszkowic pisał miłosne listy.

Być może razem modlili się przed słynnym obrazem Matki Bożej Zwycięskiej, który według tradycji był zabierany przez Sobieskiego na wojenne wyprawy, w tym na odsiecz wiedeńską. To właśnie z Pilaszkowic Jan III Sobieski wyruszył w 1683 roku na wyprawę wiedeńską.
Z obrazem związana jest legenda. Po pożarze siedziby Sobieskich obraz przeniesiony został do kościoła w Częstoborowicach. Ale ciągle w niezwykły sposób do Pilaszkowic wracał. Dopiero, kiedy przeniesiono go w uroczystej procesji, w Częstoborowicach pozostał. Przemalowany, potem poddany pieczołowitej konserwacji, jest wielką, narodową pamiątką.

Zakochany król

Miłość między Marysieńką a chorążym Janem Sobieskim narodziła się w Zwierzyńcu. Zaniedbywana przez męża, Jana "Sobiepana” znalazła prawdziwą miłość, zakończoną małżeństwem. Najpierw był tajny ślub z Marysieńką. Trzy tygodnie później oficjalnego ślubu młodej parze udzielił nuncjusz apostolski Antonio Pignatelli, późniejszy papież Innocenty XII. O ślubie było głośno w całej Europie, miał bowiem posmak skandalu. Skandal wziął się stąd, że uroczystości odbywały się w czasie żałoby po Janie "Sobiepanie” Zamoyskim, Jan Andrzej Morsztyn wypomniał królowi, że jego tajny ślub nastąpił w tydzień po śmierci pierwszego męża Marysieńki.

Król Jan III Sobieski miał dobry smak. Był mecenasem kultury, opiekował się malarzami, poetami (Wespazjanem Kochowskim), wyznaczył gdańskiemu astronomowi Janowi Heweliuszowi dożywotnią pensję. Bywał w jego obserwatorium i zwolnił jego browar z podatków. Ten, chcąc się odwdzięczyć, nazwał jeden z gwiazdozbiorów "Tarczą Sobieskiego”.

Król miał słabość do książek, wybudował pałac w Wilanowie, jako wotum za Wiedeń ufundował kościół kapucynów (tu spoczywa jego serce) i kościół św. Kazimierza na Nowym Mieście w Warszawie, i kaplicę królewską w Gdańsku.

Troskliwy gospodarz, dobra kuchnia

Sobieski potrafił smakować życie. – Późniejszy król był troskliwym gospodarzem. Z zachowanego listu do jednego z łowczych wiemy, że zalecał, żeby przy dworze zatrudnić dobrą gospodynię, której zadaniem byłaby troska o kury, kaczki, gęsi – mówi dr Grażyna Jakimińska, zastępca dyrektora Muzeum Lubelskiego.

Z zachowanych portretów widać, że król był wielkim smakoszem. Jak ustalił Zygmunt Gloger, na obiad podawano "33 półmisków wielkich, 12 lub 13 mniejszych, a na śniadanie i na wieczerzę po 13. Usługiwało 12 – tu paziów ze szlachty”. Ponieważ Sobieski lubił uczty, wyjątkowo dbał o dobrych kucharzy i konfiturników. O tych ostatnich było bardzo trudno, ale król lubił słodycze.

Z zachowanych opisów z XVII w. wiemy, że na ucztach powodzeniem cieszyło się gotowane i duszone mięso. Podawano drób, cielęcinę, baraninę, wołowinę, dziczyznę. Oraz wyrafinowane pasztety i torty przypominające zapiekanki z ciasta, warzyw i mięs. Na finał uczty podawano "wety”, czyli ciasta, konfitury, cukry.

Jak smakowała tamta kuchnia? Obcokrajowcy chwalili ryby, chrapy z łosia, bobrowe ogony oraz owoce: jabłka, gruszki, wiśnie i pigwy. Barokowy smak doprawiony był egzotycznymi przyprawami: cynamonem, gałką muszkatołową, goździkami, imbirem, kardamonem, kwiatem muszkatołowym, pieprzem i szafranem. Symbolem barokowej kuchni jest sos limonkowy na bazie limonek, rodzynek, konfitur, soku wiśniowego, doprawionego pieprzem, szafranem i gałką muszkatołową.

Wolał Marysieńkę od arkasu

Król był łasuchem, lubił słodycze. Marysieńka lubiła francuskie omlety. Oboje lubili owoce smażone w miodzie, smakołyki z maku oraz paschę doprawioną szafranem i bakaliami. Ulubionym deserem Jana III Sobieskiego był arkas, przysmak z jaj i śmietanki. Korzenie arkasu sięgają Wschodu, kulinarny trop wiedzie w kierunku jednego z ormiańskich miast i tamtejszej kuchni. Choć arkas był bardzo kaloryczny, to król sobie nie odmawiał.

Pamięć o królewskim deserze przetrwała na Podlasiu i w okolicach Pilaszkowic. Arkas miał być mleczną galaretą z ocukrzonego mleka, cytryny i wody. Jaja z żółtkami wlewano do osłodzonego mleka, po zakwaszeniu cytryną podgrzewano, oddzielano serwatkę, twarożek schładzano, krojono w paski, doprawiano cukrem i cynamonem, polewając deser śmietanką.

Pozostałe informacje

Parczew z powiatem za Nawrockim. Kto na drugim miejscu?
wybory2025

Parczew z powiatem za Nawrockim. Kto na drugim miejscu?

Wyniki pierwszej tury wyborów w Parczewie i powiecie parczewskim.

Wybory 2025. Lubartów i powiat lubartowski za Nawrockim

Wybory 2025. Lubartów i powiat lubartowski za Nawrockim

W Lubartowie Karol Nawrocki zdobył 32,62 proc. głosów, a drugi Rafał Trzaskowski 27,62 proc. W całym powiecie przewaga kandydata popieranego przez PiS była jeszcze wyższa, a kandydat Koalicji Obywatelskiej znalazł się dopiero na trzecim miejscu.

Wybory 2025. Świdnik i powiat za Nawrockim

Wybory 2025. Świdnik i powiat za Nawrockim

W Świdniku i powiecie obyło się bez sensacji. Zgodnie z przewidywaniami wygrał Karol Nawrocki, jednak różnica w mieście Świdnik nie jest tak wysoka , jak w powiecie. Wyraźne drugi Rafał Trzaskowski traci do bezpartyjnego kandydata opozycji. Trzecie, solidne miejsce zajmuje Sławomir Mentzen.

Łuków z frekwencją ponad 70 proc. Jak zagłosowali mieszkańcy?
wybory2025

Łuków z frekwencją ponad 70 proc. Jak zagłosowali mieszkańcy?

Wyniki pierwszej tury wyborów w Łukowie i powiecie łukowskim.

Frekwencja w Puławach wyniosła prawie 68 proc.

Wybory 2025. W Puławach prawie remis. Trzaskowski wygrywa o włos

Państwowa Komisja Wyborcza ma już dane ze wszystkich puławskich obwodów. W mieście Puławy z niewielką przewagą wygrał Rafał Trzaskowski, który Karola Nawrockiego pokonał 16 głosami. Trzeci był Sławomir Mentzen.

Motor Lublin zwycięstwem pożegnał się ze swoimi kibicami
ZDJĘCIA
galeria

Motor Lublin zwycięstwem pożegnał się ze swoimi kibicami

Na trybunach, jak zwykle "ogień", a na boisku wreszcie trzy punkty. W ostatnim domowym spotkaniu w sezonie 24/25 Motor Lublin pokonał Zagłębie Lubin 1:0. Zawody na stadionie obejrzało 12265 osób. Sprawdźcie nasze zdjęcia z trybun.

Wybory 2025. Duże poparcie dla Nawrockiego w powiecie radzyńskim

Wybory 2025. Duże poparcie dla Nawrockiego w powiecie radzyńskim

Wyniki pierwszej tury wyborów prezydenckich z Radzynia Podlaskiego i powiatu radzyńskiego.

Wybory 2025. Kraśnik i powiat kraśnicki za Nawrockim, ale Trzaskowski drugi

Wybory 2025. Kraśnik i powiat kraśnicki za Nawrockim, ale Trzaskowski drugi

Wyniki pierwszej tury wyborów w Kraśniku i powiecie kraśnickim lekko zaskakują. W obiegowej opinii jest to zagłębie głosów konserwatystów i prawicy. Tymczasem Rafał Trzaskowski zdobywa drugie miejsce za Nawrockim. Wprawdzie bezpartyjny kandydat PiS jest bezkonkurencyjny, bijąc rywali na głowę.

Floriany 2025 - oddaj swój głos w naszym plebiscycie dla strażaków-ochotników

Floriany 2025 - oddaj swój głos w naszym plebiscycie dla strażaków-ochotników

Zakończyliśmy przyjmowanie zgłoszeń, teraz czas na głosowanie. To Wy, Czytelnicy Dziennika Wschodniego, wybierzecie najlepszą drużynę OSP, najlepszego strażaka OSP oraz drużynę młodzieżową w naszym plebiscycie Floriany 2025.

Nawrocki zdecydowanie wygrywa w powiecie włodawskim

Nawrocki zdecydowanie wygrywa w powiecie włodawskim

Pierwsza tura wyborów zdecydowanie dla Karola Nawrockiego w powiecie włodawskim. Z dużą stratą drugi był Rafał Trzaskowski

Lublin dla Trzaskowskiego. Nawrocki traci kilka punktów

Lublin dla Trzaskowskiego. Nawrocki traci kilka punktów

Lublin zgarnął Rafał Trzaskowski. Zandberg przed Braunem, a Nawrocki przed Mentzenem.

Chełm dla Trzaskowskiego. Blisko Nawrocki

Chełm dla Trzaskowskiego. Blisko Nawrocki

W Chełmie podobnie jak w całej Polsce. Trzaskowski trochę przed Nawrockim. Kto za nimi? Mamy dane ze wszystkich 36 komisji obwodowych.

Rafał Trzaskowski

Wybory 2025. Polacy za granicą wybrali Rafała Trzaskowskiego

Polacy mieszkający poza krajem mają zupełnie inne preferencje wyborcze niż ci, którzy mieszkają w Polsce. Wśród Polonii w pierwszej turze niedzielnych wyborów prezydenckich zdecydowanie wygrywa kandydat Platformy Obywatelskiej. Na drugim nie ma kandydata PiS, ale ten z Konfederacji.

Powiat chełmski za Nawrockim. Kto dalej?

Powiat chełmski za Nawrockim. Kto dalej?

Karol Nawrocki w powiecie chełmskim osiągnął wynik 40 proc. Głosowało 33 tys. osób. Jak głosowaliście?

Wybory 2025. Powiat opolski głosował na Karola Nawrockiego

Wybory 2025. Powiat opolski głosował na Karola Nawrockiego

W powiecie opolskim w pierwszej turze wyborów prezydenckich zdecydowanie wygrywa  Karol Nawrocki z 43,87 proc,. Na drugim miejscu znalazł się Sławomir Mentzen, zdobywając niespełna 18 proc. głosów. Rafał Trzaskowski uzyskał dopiero trzeci wynik – 16,55 proc. głosów.

ALARM24

Masz dla nas temat? Daj nam znać pod numerem:
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

kliknij i poinformuj nas!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium