Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Magazyn

10 listopada 2017 r.
15:57

Rola Lublina w odzyskaniu niepodległości. Ten rząd miał tutaj silne oparcie

0 2 A A
Ignacy Daszyński
Ignacy Daszyński

Rozmowa z prof. Janem Lewandowskim, emerytowanym pracownikiem Instytutu Historii UMCS.

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

• Jaką rolę odegrał Lublin w odzyskaniu przez Polskę niepodległości?

– Ta rola była o tyle istotna, że powstały tu 7 listopada Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele, zwany również „rządem lubelskim”, był pierwszym suwerennym rządem późniejszej II Rzeczpospolitej. Istniały inne ośrodki władzy, jak rząd Rady Regencyjnej w Warszawie, ale był on zależny od okupantów. Z kolei Komitet Narodowy Polski w Paryżu nie miał realnej władzy w kraju, natomiast krakowska Polska Komisja Likwidacyjna nie aspirowała do objęcia rządów w całym kraju, a za cel stawiała sobie likwidację rządów austriackich w Galicji.

„Rząd lubelski” powstał w sytuacji, kiedy Lublin był wolny od władz okupacyjnych. W jego skład weszli politycy, przede wszystkim socjaliści i ludowcy z Galicji (zabór austriacki) oraz Kongresówki, czyli z zaboru rosyjskiego. Ten rząd reprezentował więc dwa zabory, a przewidywano, że znajdzie się w nim także miejsce dla przedstawicieli ziem będących pod zaborem pruskim. Po trzecie, był to rząd zwolenników Józefa Piłsudskiego, który wprawdzie jeszcze był internowany w Magdeburgu, ale był postacią o największym autorytecie na ziemiach polskich.

• Co jeszcze wyróżniało rząd Daszyńskiego?

– Przede wszystkim jego program. Była nim niepodległa republika demokratyczna. Demokratyczna, znaczy parlamentarna, w której władza miała należeć do sejmu wyłonionego w pięcioprzymiotnikowych wyborach, przy czym prawa wyborcze uzyskiwały kobiety. Warto pamiętać, że ten rząd powstawał w warunkach ogromnej radykalizacji nastrojów. Na ziemiach polskich dążenia do władzy przejawiały środowiska prawicowe, głównie Narodowa Demokracja, które jednak nie miały popularności w kraju. Państwo przez nich tworzone nie miałoby więc poparcia, dlatego usiłowały przejąć władzę bezpośrednio od okupantów. Z drugiej strony silne było zagrożenie przeniesienia na polski grunt wzorców rosyjskich, którym patronowało hasło „cała władza w ręce rad”. Rząd Daszyńskiego wyraźnie przeciwstawiał się siłom prawicowym, ale i wzorcom bolszewickim, co sam Daszyński stanowczo zapowiedział 10 listopada podczas wiecu na pl. Litewskim w Lublinie. Rosyjskiemu hasłu przeciwstawił motto „cała władza w ręce Sejmu”. Jego rząd, żeby rozładować napięcia społeczne i pozyskać poparcie szerszych kręgów, w tym ludności chłopskiej i robotniczej, od razu wprowadził oczekiwane reformy, dotyczące m. in. ośmiogodzinnego dnia pracy, czy czegoś w rodzaju pensji minimalnej dla robotników folwarcznych.

• Dlaczego ten rząd powstał właśnie w Lublinie?

– Na naradzie, która odbyła się na początku listopada w Warszawie, obóz niepodległościowy podjął decyzję o wyborze Lublina, który odzyskał wolność od władz zaborczych. Drugim powodem było to, że Lublin i Lubelszczyzna były najsilniejszym ośrodkiem ruchu niepodległościowego. Po prostu ten rząd miał tutaj silne oparcie.

• „Rząd lubelski” funkcjonował jednak krótko.

– 11 listopada Józef Piłsudski przyjmował w Warszawie Ignacego Daszyńskiego i Edwarda Rydza-Śmigłego, który był odpowiednikiem dzisiejszego ministra obrony narodowej, ale powierzył Daszyńskiemu misję tworzenia rządu. Kiedy to się nie powiodło, rząd stworzył Jędrzej Moraczewski, ale pod tą samą nazwą i w większości z tymi samymi ministrami. Mówi się, że „rząd lubelski” istniał trzy dni, do wyjazdu Daszyńskiego i Rydza-Śmigłego. Ale w rzeczywistości, do powstania rządu Moraczewskiego, funkcjonował pod kierownictwem wicepremiera i ministra spraw wewnętrznych Stanisława Thugutta. Dowodem tego są dwa dekrety z 17 listopada, dotyczące wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy i minimalnych warunków służbowych dla służby folwarcznej. W programie rządu Daszyńskiego zostały sformułowane zasady ustrojowe, które później przyjęła II Rzeczpospolita w Konstytucji Marcowej.

• Czy w Lublinie zostały jakieś „pamiątki” związane z funkcjonowaniem tego rządu?

– Zachował się budynek, w którym ten rząd funkcjonował. Mowa o Pałacu Lubomirskich przy pl. Litewskim, będącym obecnie siedzibą Wydziału Politologii UMCS. Wieczorem 7 listopada odbyło się tu pierwsze posiedzenie rządu. 10 listopada z balkonu, który wówczas był obudowany werandą, przemawiał Ignacy Daszyński. Na budynku jest pamiątkowa tablica, ale została ona odsłonięta w latach 80. Większość członków rządu mieszkała natomiast w hotelu Victoria na rogu ul. Kapucyńskiej i Krakowskiego Przedmieścia, który jednak nie zachował się do dzisiejszych czasów.

Przemówienie Ignacego Daszyńskiego, 10 listopada 1918 r. (fot. Żródło: Polona)
Skomentuj i udostępnij na Facebooku

Komentarze 2

Najlepsze · Najnowsze
Avatar
Gość / 10 listopada 2017 r. o 17:03
0
"Na ziemiach polskich dążenia do władzy przejawiały środowiska prawicowe, głównie Narodowa Demokracja, które jednak nie miały popularności w kraju." i dlatego co roku Endecja wygrywala wybory? :D
Avatar
Chełmianin N / 11 listopada 2017 r. o 10:49
-1
               UCZONY HISTORYK?????? Historyku Lewandowski jak znasz historię Ojczyzny, proszę wskazać jaki teren nalezy do Lubelszczyzny, ponieważ na mapie, takowej krainy nie zaznaczono, a Pan wymienił, to gdzie Pana hstorii Polski uczono? Atlasy są powszechne i można sprawdzić na mapie, to Pan uczony, zrozumie, że historii naszej nie umie, a jeżeli umie, to niech przekona, prawnie i naukowo, iż obecne lubelskie i Lubelszczyzna znaczy to samo? Morał: o wielkiej Lubelszczyźnie od dawna marzycie, i czas  zrozumieć, że ją macie w lubelskim powiecie! Profesorki, doktorki i tudzież inne cwaniaki z Lublina, zrozumcie, że Lubelszczyzna to tam gdzie jej ziemia!
               UCZONY HISTORYK?????? Historyku Lewandowski jak znasz historię Ojczyzny, proszę wskazać jaki teren nalezy do Lubelszczyzny, ponieważ na mapie, takowej krainy nie zaznaczono, a Pan wymienił, to gdzie Pana hstorii Polski uczono? Atlasy są powszechne i można sprawdzić na mapie, to Pan uczony, zrozumie, że historii naszej nie umie, a jeżeli umie, to niech przekona, prawnie i naukowo, iż obecne lubelskie i Lubelszczyzna znaczy to samo? Morał: o wielkiej Lubelszczyźnie od dawna marzycie, i czas  zrozumieć, że ją macie w lu... rozwiń
Avatar
Chełmianin N / 11 listopada 2017 r. o 10:49
-1
               UCZONY HISTORYK?????? Historyku Lewandowski jak znasz historię Ojczyzny, proszę wskazać jaki teren nalezy do Lubelszczyzny, ponieważ na mapie, takowej krainy nie zaznaczono, a Pan wymienił, to gdzie Pana hstorii Polski uczono? Atlasy są powszechne i można sprawdzić na mapie, to Pan uczony, zrozumie, że historii naszej nie umie, a jeżeli umie, to niech przekona, prawnie i naukowo, iż obecne lubelskie i Lubelszczyzna znaczy to samo? Morał: o wielkiej Lubelszczyźnie od dawna marzycie, i czas  zrozumieć, że ją macie w lubelskim powiecie! Profesorki, doktorki i tudzież inne cwaniaki z Lublina, zrozumcie, że Lubelszczyzna to tam gdzie jej ziemia!
               UCZONY HISTORYK?????? Historyku Lewandowski jak znasz historię Ojczyzny, proszę wskazać jaki teren nalezy do Lubelszczyzny, ponieważ na mapie, takowej krainy nie zaznaczono, a Pan wymienił, to gdzie Pana hstorii Polski uczono? Atlasy są powszechne i można sprawdzić na mapie, to Pan uczony, zrozumie, że historii naszej nie umie, a jeżeli umie, to niech przekona, prawnie i naukowo, iż obecne lubelskie i Lubelszczyzna znaczy to samo? Morał: o wielkiej Lubelszczyźnie od dawna marzycie, i czas  zrozumieć, że ją macie w lu... rozwiń
Avatar
Gość / 10 listopada 2017 r. o 17:03
0
"Na ziemiach polskich dążenia do władzy przejawiały środowiska prawicowe, głównie Narodowa Demokracja, które jednak nie miały popularności w kraju." i dlatego co roku Endecja wygrywala wybory? :D
Zobacz wszystkie komentarze 2

Skomentuj

Aby napisać komentarz, należy się zalogować:

Nie publikujemy nic na Twojej tablicy na Facebooku oraz nikomu nie udostępniamy Twoich danych osobistych.
Podczas pierwszego logowania zostaniesz poproszony o wybór swojej nazwy użytkownika.

Twój komentarz został dodany

Pozostałe informacje

Biała Podlaska: Zamknięty będzie przejazd na ulicy Lubelskiej

Biała Podlaska: Zamknięty będzie przejazd na ulicy Lubelskiej

Spore utrudnienia czekają kierowców w Białej Podlaskiej. Od czwartku do 26 października zamknięty będzie przejazd kolejowy na ulicy Lubelskiej. Mieszkańcy już przewidują drogowy paraliż.

W Lublinie są jedyne takie studia w Polsce, a może i na świecie
zdjęcia
galeria

W Lublinie są jedyne takie studia w Polsce, a może i na świecie

Nowy rok akademicki zainaugurowano w Areszcie Śledczym w Lublinie. To jedyna placówka penitencjarna w Polsce i prawdopodobnie na świecie, w której więźniowie mają możliwość studiowania. Wszystko dzięki współpracy z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim

Koronawirus szaleje w Lubelskiem. „Ostatni raz taką sytuację mieliśmy w maju-czerwcu”

Koronawirus szaleje w Lubelskiem. „Ostatni raz taką sytuację mieliśmy w maju-czerwcu”

W środę w szpitalach woj. lubelskiego zajętych było 768 z 1029 łóżek zakaźnych dla pacjentów z podejrzeniem i potwierdzeniem zakażenia SARS-CoV-2, co stanowi ponad 74 proc. W środę w regionie stwierdzono 1249 zakażeń, o 251 więcej niż dzień wcześniej.

W czwartek wielka akcja policji na drogach

W czwartek wielka akcja policji na drogach

Mundurowi ruszają na drogi i zapowiadają wzmożone działania w całym kraju.

Marsz Równości przejdzie ulicami Lublina. Ma być przerażająco

Marsz Równości przejdzie ulicami Lublina. Ma być przerażająco

W najbliższą sobotę po raz trzeci ulicami Lublina przejdzie Marsz Równości. Jego uczestnicy będą manifestować poparcie dla środowisk LGBT.

Oprowadzanie po wystawach w Galerii Labirynt
24 października 2021, 15:00

Oprowadzanie po wystawach w Galerii Labirynt

Galeria Labirynt (ul. Popiełuszki 5) zaprasza w niedzielę, 24 października o godz. 15 na zwiedzanie wystaw "Mame-Loshn", "Pomnik ofiar biowładzy" oraz "Sztuka wybaczania".

Victoria Łukowa i Tur Turobin nie poddają się w walce o utrzymanie w Keeza zamojskiej klasie okręgowej

Victoria Łukowa i Tur Turobin nie poddają się w walce o utrzymanie w Keeza zamojskiej klasie okręgowej

Obie ekipy długo musiały czekać na zdobycie kompletu punktów. W minionej kolejce zarówno zespoły Marcina Mury jak i Wojciecha Stopy sięgnęły po ważne wygrane i dały jasny sygnał, że nie zamierzają poddawać się w walce o utrzymanie

Zmiana czasu 2021. Kiedy przechodzimy na czas zimowy?

Zmiana czasu 2021. Kiedy przechodzimy na czas zimowy?

Zbliża się kolejne przestawienie zegarków. Zmiana czasu nastąpi już za kilka dni. Kiedy konkretnie trzeba będzie cofnąć wskazówki?

Nowocześniejszy stadion Lublinianki. Jest zgoda i są problemy

Nowocześniejszy stadion Lublinianki. Jest zgoda i są problemy

Wydane zostało pozwolenie na rozbudowę stadionu Lublinianki. Zatwierdzony projekt przewiduje m.in. budynek z trybunami na 2 tys. kibiców. Plan może jednak zostać na papierze, bo na razie nikt nie kwapi się do tego, by wyłożyć 31 mln zł na budowę.

Policja szuka sklepowych złodziei. Ukradli dziecięce buty

Policja szuka sklepowych złodziei. Ukradli dziecięce buty

Do kradzieży doszło w jednej z galerii handlowych w Puławach. W sumie zniknął towar za ponad 700 złotych.

Lubelskie. Jechał po zmroku, bez świateł. Rowerzysta walczy o życie

Lubelskie. Jechał po zmroku, bez świateł. Rowerzysta walczy o życie

W poniedziałek wieczorem na drodze w Tomaszowie kierowca mitsubishi podczas wyprzedzania innego auta uderzył jadącego lewą stroną rowerzystę.

Niedzielski o zamykaniu cmentarzy. Zapadła decyzja

Niedzielski o zamykaniu cmentarzy. Zapadła decyzja

Rok temu rząd z dnia na dzień poinformował, że nie będzie można odwiedzić grobów bliskich. Jak będzie w tym roku na 1 listopada?

14-ta emerytura lada dzień na koncie. Ile wyniesie?

14-ta emerytura lada dzień na koncie. Ile wyniesie?

Pod koniec tego miesiąca ruszą wypłaty „czternastki” dla emerytów i rencistów. Pełna kwota wynosi 1250,88 zł, lecz nie każdy dostanie takie pieniądze. ZUS ostrzega przed oszustami, którzy już próbują żerować na seniorach.

"Historia przemocy" na finał Konfrontacji
22 października 2021, 19:00

"Historia przemocy" na finał Konfrontacji

Dobiega końca tegoroczna edycja Konfrontacji Teatralnych w Lublinie. Na finał 26. edycji wydarzenia w Centrum Kultury w Lublinie (ul. Peowiaków 12) zostanie zaprezentowany spektakl "Historia przemocy" Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie. Spektakl odbędzie się 25 października o godz. 19.

Policja i sanepid wchodzą do lubelskich galerii handlowych. Sprawdzają czy każdy ma maseczkę

Policja i sanepid wchodzą do lubelskich galerii handlowych. Sprawdzają czy każdy ma maseczkę

Mundurowi ostrzegają, że wyrywkowo sprawdzają lubelskie sklepy. Razem z kontrolerami z sanepidu sprawdzają przestrzeganie pandemicznych zasad.

ALARM24

Widzisz wypadek? Jesteś świadkiem niecodziennego zdarzenia?
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

Kliknij i dodaj swojego newsa!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium