Quantcast

Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Lubelskie Ekstra

24 grudnia 2016 r.
11:08

Bez choinki wcale nie było smutno. Jak dawniej obchodziliśmy święta?

36 2 A A
Marzena Bury, kustosz z działu ekspozycji i edukacji lubelskiego Skansenu. (fot. Dorota Awiorko)
Marzena Bury, kustosz z działu ekspozycji i edukacji lubelskiego Skansenu. (fot. Dorota Awiorko)

Zwyczaj ubierania choinki trafił do Polski z Niemiec przed dwustu laty, w XVIII wieku, a na dobre zagościł w wielu domach dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Podbój rodzimych chat nie był natychmiastowy, bo nic, co kojarzyło się z jednym z zaborców nie było przez społeczeństwo akceptowane. Trudno było też rywalizować ze swojskim podłaźnikiem.

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

- To nieprawda, że zanim nastała moda na choinki, świąteczne domy były smutne - podkreśla Marzena Bury, kustosz z działu ekspozycji i edukacji lubelskiego Skansenu. - Dekorowano je w ten sposób, by jak najbardziej przypominały stajenkę, w której urodził się Pan Jezus. Tak więc w jednej z naszych izb - chałupie z Żukowa możemy zobaczyć odtworzone wnętrze świąteczne bożonarodzeniowe z lat 1923-26. Dzięki wywiadom przeprowadzonym z właścicielką chałupy, wdową Okapową, możliwe stało się takie „przeniesienie w czasie” do minionych już czasów.

Król i pośnik

- Przyjrzyjmy się bliżej wystrojowi: obrazy sakralne we wnętrzu przystrojone są bibułkowymi „firaneczkami” i kwiatami z bibuły. Poniżej obrazów zatkniętych kilkanaście skrzyżowanych gałązek świerkowych. W centralnym miejscu u powały widzimy „pająka” ze słomek i barwnej bibuły - wylicza Marzena Bury. - W południowo-wschodnim rogu izby stoi tzw. „król”, czyli snopek niemłóconego żyta przewiązany trzema powrósłami i z opłatkiem weń wetkniętym. Od progu izba wyścielona jest dużą ilością słomy, przy piecu leży siekiera. Stół wysunięty nieco na środek izby wyścielony cienką warstwą siana, na nim sito z różnymi ziarnami zbóż: żyto, owies, jęczmień. Całość przykrywa biały świąteczny obrus. W ten sposób stół, przy którym spożywano pośnik, czyli kolację wigilijną stawał się swoistym ołtarzem. Pod stołem widoczna wiązka siana, wokół stołu dwie ławy i kilka stołeczków. Na polepie przy stole garnek żelazny na „strawę wigilijną” dla bydła.

Jak znikał pająk

W izbach pod powałami drewnianych chałup wieszano również podłaźniki, czyli gałązki ścięte ze szczytów drzewek iglastych. Podłaźnik, na którym wieszano często jabłka, orzechy, wydmuszki jaj, czy opłatki i ozdoby z bibuły miał nie tylko zdobić chałupę, ale być także gwarancją ochrony od nieszczęść i chorób. Odstraszać miał duchy i złe uroki. Miał przynosić dobrobyt i spokój w rodzinach, a pannom na wydaniu zwiastować szybkie małżeństwo. 

Przed wojną z bibuły, fasoli lub słomy wykonywano też zwisające z sufitu pająki. Były to przestrzenne konstrukcje podobna do kościelnych świeczników. Zakładano, że im bogatszy gospodarz tym większy pająk. Ozdoby tej nie zdejmowano jednak z sufitu po świętach. Wisiała tam aż do wiosny zastępowana dopiero wtedy przez kolejnego, nowego pająka wykonanego przed Wielkanocą. Zresztą pająki, gdy w domach zagościły już choinki nie zniknęły bezpowrotnie. Gospodynie przygotowały ich małe formy i zawieszały je na świątecznym drzewku. Podobnie zresztą jak białe gwiazdki wycięte z opłatka, czy kolebki na biegunach wypełnione sianem

Świat i dziad

W niektórych wsiach utrzymywała się też tradycja zawieszania przy suficie „świata”, czyli kulistej ozdoby obracającej się niczym kula ziemska, a wykonanej z opłatków lub białej bibuły. - W Wigilię w rogu izby wiejskiej chałupy, ale również we dworach stawiano króla, czyli snop z niemłóconego zboża z żyta, bo było to najczęściej uprawiane zboże z przeznaczeniem na mąkę z której wypiekano chleb powszedni - dodaje Marzena Bury.

Król, zwany też w różnych wsiach inaczej np. kolędą, dziadem, kolędnikiem czy babą był wnoszony do chałupy w samą Wigilię. Było to zdanie gospodarza, który mówiąc przy tym „słoma do chałypu, a bieda z chałupy” - miało to zapewnić, że w domu przez cały rok nie zabraknie jedzenia. Z domu wynoszono go dopiero po święcie Trzech Króli. Zdarzało się, że z tego samego powodu pod stołem ustawiano dzieżkę do chleba, maselnicę i sierp.

Nie było prezentów

Wiele słomianych elementów miało nie tylko przypominać stajenkę, ale też sprowadzać do chałupy bogactwo, urodzaj i szczęście.

- Przed wojną na wsiach nie było zwyczaju dawania sobie w okresie świątecznym prezentów - przyznaje Marzena Bury. - Jedynie w domach w miastach lub we dworach dzieci mogły liczyć na drobny prezent: książkę, lalkę, misia czy drewniane klocki. Nie było takiej jak dziś, obfitości prezentów. Choinka sama w sobie barwnie przystrojona w światła woskowych świeczek, ozdoby ze słomki, glansowanego papieru, bibuły, szklanych paciorków i pazłotkach po cukierkach była radością i prezentem. Zwieńczona gwiazdą lub postacią anioła, ubrana w długi łańcuch. Takie drzewko bożonarodzeniowe widzimy we dworze z Żyrzyna na muzealnej ekspozycji. Na podłodze pod choinką zabytkowy już dziś pluszowy miś. Otrzymał go w prezencie 24 grudnia 1939 roku p. Andrzej Kiełczewski, wówczas 3 letni Andrzejek.

Wiele ozdób, jak widać, wykonywano samodzielnie. Najczęściej robiły je dzieci pod opieką babć lub piastunek lub pod okiem nauczycieli w szkole. Drukowane przed świętami wydawnictwa zachęcały do podjęcia wysiłku proponując gotowe wzory. Do dziś w czasie muzealnych zajęć warsztatowych wielką popularnością cieszą się wykonywane przez dzieci, młodzież i dorosłych papierowe pawie oczka, słomkowe pajączki, bibułkowe łańcuchy, kołyski z pudełek po zapałkach. Ozdoby proste, wykonywane z tradycyjnych materiałów.

Świętowanie

Na wsi dla dorosłych i dzieci radością i nagrodą było samo świętowanie, wspólna modlitwa, wieczerza, radość dzielenia się opłatkiem, obfitość świątecznych posiłków, podobnie jak i dziś. Świąteczny dzień bardzo różnił się od ciężkiego dnia powszedniego. Dla młodzieży już po pośniku ważne były figle i zabawy, a także wróżby; szczególnie te o charakterze matrymonialnym. W końcu każda młoda panienka marzyła o kawalerze i szybkim zamążpójściu.

- Z relacji i wspomnień, które udało nam się zebrać wynika, że tak właśnie było - dodaje Marzena Bury. - Święta stanowiły wyjątkowy czas, który sprawiał radość wieloma smacznymi daniami składającymi się na Lubelszczyźnie głównie z kaszy, kapusty, czosnku i miodu oraz z powodu wyjątkowo odświętnego przystrojenia chałup.

Skomentuj i udostępnij na Facebooku
Czytaj więcej o:

Komentarze 2

Najlepsze · Najnowsze
Avatar
Gość / 25 grudnia 2016 r. o 09:43
korporacje zrobiły w mózgach społeczeństw swoje ...
Avatar
Gość / 24 grudnia 2016 r. o 12:35
tu chodzi tylko o biznes i prześciganie się aby jak najwięcej sprzedaż, a ci maluczcy myślą, ze jak ustroją najpiękniej to od razu pójdą do bozi,
Avatar
Gość / 25 grudnia 2016 r. o 09:43
korporacje zrobiły w mózgach społeczeństw swoje ...
Avatar
Gość / 24 grudnia 2016 r. o 12:35
tu chodzi tylko o biznes i prześciganie się aby jak najwięcej sprzedaż, a ci maluczcy myślą, ze jak ustroją najpiękniej to od razu pójdą do bozi,
Zobacz wszystkie komentarze 2

Skomentuj

Aby napisać komentarz, należy się zalogować:

Nie publikujemy nic na Twojej tablicy na Facebooku oraz nikomu nie udostępniamy Twoich danych osobistych.
Podczas pierwszego logowania zostaniesz poproszony o wybór swojej nazwy użytkownika.

Twój komentarz został dodany

Pozostałe informacje

Pieszego zmogło zmęczenie? Leżącego przejechał samochód

Pieszego zmogło zmęczenie? Leżącego przejechał samochód

Na leżącego na jezdni mężczyznę najechał kierujący peugeotem. 38-letni pieszy był pijany.

Uniwersytet dla człowieka dojrzałego – konferencja naukowa w Zamościu
10 października 2022, 10:00

Uniwersytet dla człowieka dojrzałego – konferencja naukowa w Zamościu

Uniwersytet Trzeciego Wieku w Zamościu ma już 20 lat. Z okazji tej rocznicy, wspólnie z Akademią Zamojską organizuje 10 października konferencję naukową „Uniwersytet dla człowieka dojrzałego”, a nazajutrz galę jubileuszową.

19-latka ze Słowacji wysłała wiadomość dziewczynie z Łęcznej. Od razu wybrała numer 112

19-latka ze Słowacji wysłała wiadomość dziewczynie z Łęcznej. Od razu wybrała numer 112

Młoda kobieta poinformowała, że zażyła 160 tabletek i popiła je alkoholem.

Taneczne atrakcje w Centrum Kultury
7 października 2022, 19:00

Taneczne atrakcje w Centrum Kultury

Centrum Kultury w Lublinie (ul. Peowiaków 12) zaprasza na pokazy spektakli tanecznych w ramach projektu Przestrzenie Sztuki. W najbliższy weekend będzie można zobaczyć aż trzy przedstawienia.

Długa lista problemów Polskiego Cukru Start Lublin

Długa lista problemów Polskiego Cukru Start Lublin

Polski Cukier Start Lublin w Gliwicach pokazał się jako zespół bardzo chimeryczny. Po świetnym w ofensywie spotkaniu z Enea Abramczyk Astoria Bydgoszcz przyszedł kompromitujący w ataku mecz z Tauron GTK

Brytyjskie rakiety dotarły do Zamościa. Błaszczak: Wyciągamy wnioski z wojny
zdjęcia
galeria

Brytyjskie rakiety dotarły do Zamościa. Błaszczak: Wyciągamy wnioski z wojny

Formowany w podzamojskim Sitańcu 18. Pułk Przeciwlotniczy jest pierwszą jednostką w Polsce, która ma już w posiadaniu sprzęt systemu „mała Narew”. Nowoczesne zestawy przekazał we wtorek w Zamościu szef MON Mariusz Błaszczak. Przy okazji, w obecności Bena Wallace’a, sekretarza obrony Wielkiej Brytanii zatwierdził umowę ramową na system „Pilica plus”.

Szukają zasłużonych dla Chełma. Można zgłosić ambasadora

Szukają zasłużonych dla Chełma. Można zgłosić ambasadora

Województwo lubelskie od 1999 przyznają tytuły ambasadorów osobom, firmom i instytucjom, które promują nasz region poza jego granicami. Podobne wyróżnienia chcą nadawać władze Chełma. Kandydatury można zgłaszać do 10 października.

Bethoveen, Wieniawski, Szymanowski – klasyka w Biłgorajskim Centrum Kultury
8 października 2022, 18:00

Bethoveen, Wieniawski, Szymanowski – klasyka w Biłgorajskim Centrum Kultury

Jakub Jakowicz zagra na skrzypcach, a Łukasz Chrzęszczyk na fortepianie. Ich wspólny koncert zatytułowany "Z klasyką przez Polskę" planowany jest na sobotę 8 września (godz. 18) w Biłgorajskim Centrum Kultury.

Gardzienice łączą siły z teatrem z Norwegii
8 października 2022, 19:00

Gardzienice łączą siły z teatrem z Norwegii

8 i 9 października o godz. 19 w Ośrodku Praktyk Teatralnych "Gardzienice" będzie można zobaczyć niezwykły spektakl w wykonaniu Teatru "Gardzienice" oraz norweskiego "Stella Polaris": "Miłość i pogarda, pokój i wojna".

Nowe miejsca pracy w szpitalu w Hrubieszowie? Jest taki plan

Nowe miejsca pracy w szpitalu w Hrubieszowie? Jest taki plan

Klamka jeszcze nie zapadła, ale jest pomysł, by w ramach Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Hrubieszowie działały nie tylko poradnie specjalistyczne i szpital, ale również Zakład Opiekuńczo-Leczniczy. Zielone światło dali już powiatowi radni, zmieniając statut placówki. Teraz wszystko zależy od tego, czy NFZ zakontraktuje dodatkową formę działalności.

Lublin. Pijany wujek strzela w głowę, matka i babka zamroczone. Wszystko widziały dzieci

Lublin. Pijany wujek strzela w głowę, matka i babka zamroczone. Wszystko widziały dzieci

Policjanci i zespół ratownictwa medycznego dostali zgłoszenie z ulicy Odlewniczej w Lublinie. Mężczyzna miał tam „strzelić sobie w głowę”.

Domowe archiwum fotografii w Warsztatach Kultury
8 października 2022, 11:30

Domowe archiwum fotografii w Warsztatach Kultury

W sobotę, 8 października o godz. 11.30 w Warsztatach Kultury w Lublinie (ul. Grodzka 5a) odbędzie się warsztat z cyklu "Domowe archiwum fotografii". Zajęcia poprowadzi graficzka Małgorzata Bieńkowska.

Co ma zrobić szpital, kiedy zepsuje się tomograf? Zadzwonić do Eurodiagnostic z Lublina
Złota Setka 2021

Co ma zrobić szpital, kiedy zepsuje się tomograf? Zadzwonić do Eurodiagnostic z Lublina

Firm o profilu dokładnie takim jak nasz nie ma - rozmowa z dr hab. n. med. Magdaleną Woźniak, prezes zarządu Eurodiagnostic sp. z o.o.

II liga siatkarek: Tomasovia i AZS UMCS rozpoczęły sezon od porażek

II liga siatkarek: Tomasovia i AZS UMCS rozpoczęły sezon od porażek

Nowy sezon rozpoczął się w Tomaszowie Lubelskim od małego zawodu. Drużyna Stanisława Kaniewskiego przegrała u siebie z Kęczaninem Kęty 2:3. – Liczyliśmy na wygraną, ale z drugiej strony mamy nowy zespół i potrzeba czasu, żeby dziewczyny się zgrały – przyznaje szkoleniowiec niebiesko-białych.

"Prime Time" czyli dramat wojny na deskach Zamojskim Domu Kultury
18 października 2022, 12:00

"Prime Time" czyli dramat wojny na deskach Zamojskim Domu Kultury

Do młodych ludzi, zwłaszcza humanistów, ale też np. uczniów klas prawniczych czy wojskowych adresowany jest monogram "Prime Time", który we wtorek, 18 października zostanie wystawiony w Zamojskim Domu Kultury. Bilety dla młodzieży kosztują 15 zł.

ALARM24

Widzisz wypadek? Jesteś świadkiem niecodziennego zdarzenia?
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

Kliknij i dodaj swojego newsa!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium